باشند ، در آن حال حجابى و شاغلى از عالم نور محض براى آنها نيست ، و در آنجا اتّفاق و تغيّر نمىباشد . پس نفوس پيش از ابدان كامل خواهند بود ، پس تصرّف در ابدان ضايع خواهد بود . علاوه بر آنكه اولويّتى براى تخصيص بعضى نفوس به بعضى ابدان نخواهد بود ، و اتّفاقات در عالم اجسام مىباشد ، و در عالم نور محض اتّفاقى كه مخصّص [ 461 ] تواند بود نمىباشد . و آنچه گفتهاند كه : « براى نفوس حالتى عارض مىشود كه موجب سقوط آنها مىگردد » ، كلامى است باطل ، زيرا كه تجدّد در غير عالم تحرّكات و تعلّقات نمىباشد » .
و صاحب اسفار در جواب از اين دليل نيز مىگويد كه : « براى نفس كينونتى در عالم عقل و كينونتى در عالم طبيعت و حس هست ، و كينونتش در آنجا مخالف كينونتش در اين جاست . و اگر چه در آنجا صافيه و نقيّه و غير محتجبه از كمالات عقليّهء نوعيّهء خود است ، لكن براى آن بسيارى از خيرات باقى مانده كه تحصيل آنها ميسّر نمىگردد براى او مگر به هبوط به ابدان و به آلات و به حسب ازمنه و اوقات و فنون استعدادات پس تصرّف آنها در ابدان بعد از كينونت در مقامات كلّيّه ضايع نخواهد بود ، بلكه براى حكمت جليلهاى است كه آن را نمىداند مگر خدا و راسخان در علم » .
و بعد از اين گفته است : « عجب است از اين شيخ و كسانى كه طريق او را سالكند كه به ارتقاء بعضى نفوس از اين عالم به عالم نور محض و عقل صرف قائل شدهاند ، و مىگويند كه ارتقاء آن نفوس به آن عالم موجب سنوح حالت تجدّديّه در آن عالم نمىگردد ، و هبوط آن را از آن عالم به اين عالم بدون لزوم تغيّر و تجدّدى در آن عالم را انكار مىنمايند ، و حال آنكه حال اعاده در صعوبت درك و غموضت فهم و دقّت مسلك مثل حال ابتداست بدون هيچ فرقى . و هر كه تصديق اتّصال بعضى از متصرّفات در ابدان به عالم عقل مبرّاى از سنوح تغيّر و تجدّد بر او آسان است ، بايد كه اذعان به انفصال آنها از آن عالم و اتّصالشان به اين ابدان بر او آسان باشد ، و هر چه مصحّح أحد الأمرين از به دو و اعاده مىتواند بود مصحّح ديگرى نيز مىتواند بود . و از اين جهت در بسيارى از مواضع كتاب الهى اثبات اعاده را به ثبوت بدايت حواله فرموده است . مثل آنكه مىفرمايد :
« كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ »
( انبياء : 104 ) .
و بعد از آن بسيارى از آيات و اخبار و اقوال حكما را كه در هبوط نفس از عالم اعلى به عالم ادنى وارد شده است ذكر كرده است » .