نسل نه داعيه شهوت يا غرضى ديگر ، و زن پارسا شريك مرد بود در تدبير منزل و نايب او در وقت غيبت ، بهترين زنان آنست كه بعقل و ديانت و عفت و فطانت و حيا و رقت قلب و هيبت و تودد و كوتاه زبانى و اطاعت شوهر و ايثار رضاى او موسوم بود و بر ترتيب سنن منزل و تقدير حفظ و انفاق واقف و قادر و بمجاملت و مدارا و خوشخوئى سبب مؤانست و تسلى هموم و جلاى احزان شوهر بود .
و زن حره بهتر از بنده چه در حره معاونت و مظاهرت در اسباب معاش و صله ارحام و استظهار با قربا و احتراز از دنائت در مشاركت و نسل بيشتر صورت بندد .
و بكر بهتر از ثيب چه بقبول ادب و مشاكلت شوهر در خلق و عادت انقياد و مطاوعت بكر نزديكتر بود و اگر با وجود اين اوصاف بحليه جمال و نسب و ثروت نيز متحلى باشد خود مستجمع انواع محاسن بود و بر آن مزيدى صورت نبندد .
و اگر بعضى ازين صفات مفقود باشد بايد كه عقل و عفت و حيا البته موجود بود و جمال و نسب و ثروت را به نسبت به اين سه خصلت مرجوع داند ، چه آن مستدعى تعب و عطب و اختلال امور دين و دنيا باشد .
و بايد كه باعث بر خطبه زن جمال يا مال او نباشد ، أما جمال بنابر آنكه او با عفت كمتر جمع شود بواسطه آنكه زن جميله را راغب و طالب بسيار بود و عقل او بنابر ضعف مانع و وازع « رادع » انقياد نشود و حينئذ بر اقدام بفضايح مبالات ننمايد پس خطبه جميله مستدعى بيحميتي و مصابرت فضيحه بود يا مقتضى اتلاف مال و خلل مروت و مقاسات اصناف احزان و هموم .
و اما مال بنابر آنكه مال زن مستدعى استيلا و تسلط و استخدام و تفوق او باشد و حينئذ انتكاس مطلق لازم آيد و بفساد امور منزل و تعيش مؤدى شود .
و در سياست زن رعايت سه شرط لازم بود اول هيبت دوم كرامت سوم شغل خواطر .
أما هيبت آنست كه خود را در چشم زن مهيب دارد تا در امتثال نواهى و اوامر او اهمال جايز ندارد ، و اگر اخلالي بدين شرط راه يابد بر زن در متابعت هوا و مراد خود
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — صفحة 401
مساهمون: أبو الحسن الشعراني
ص٤٠١