بر حرف عين
( 1 ) إذا الخل زيدا بالوصال يكن لنا * خليلا فقد خان العهود وضيعا
إامر است و ذا مفعول او ، و الخل صفت ذا و زيد ابدل است از خل يا عطف بيان .
( 2 ) و قيل متى احل بلاد نجد * فقلت لهم إذا جاء الربيعا
تقدير چنين است كه . فقلت الربيع اذا جاء اى فقلت احلها الربيع إذ جاء
بر حرف غين چيزى يافت نشد .
بر حرف فاء
( 1 ) حدثونى ان زيد باكيا * قايل في حب هند تسعف
ان مصدر است و زيد مجرور به دو ، و باكيا حال از زيد و قايل خبر مبتداى محذوفست و ف امر است ازو في يفى ، و حب امر است از حب يحب ، و هن امر است از وهن يهن ، و دن از دان يدين و تسعف جواب او امر مذكوره است و حق آن بود كه حرف عطف در حب وهن و دن مذكور بودى .
( 2 ) خالف ابن الشحنافي كل امر * فاكرهته فقد كرهت الخلاف
خال منادى است ، و فى حرف جر است يا بالتقا ساكنين ساقط شده ، و ابن الشحنا مجرور است به دو ، و الخلاف مبتداست و في كل امر مقدم خبر او
( 3 ) يخوفنى عمرو و انى لخايفا * عليه إذا ما اسلمته المواقفا
انى لخائف ان نيل خائف است تا ان حرف شرط باشد و نيل مجهول نال و ضمير او راجع با عمرو و خائفا حال از آن ضمير و مواقف منصوب باشد بخايفا .
بر حرف قاف
( 1 ) و قل للمسمى استبق امر فانما * يغار « نفار » الغوانى ان تشيب المفارقا
امر دو لفظ است يكى ام ، دوم رن از ران يرين إذا غطى ، و تقدير چنين باشد كه استبق المفارق او غطها فانما يغار الغوانى ان تشيب هي ، اى المفارق .
( 2 ) كل اناس عند نازادهم * و كل يوم رغد رزقه
كل در هر دو صورت امر است از اكل ياكل و تقدير چنين است كه كل لاناس