تمنى دالست بر آن و وصالها منصوبست بتمنى و تقدير چنين باشد كه احب هندا ،
( 2 ) مؤمل عمرا لا تدعه فربما * اطل دمى بغيا و لابن اخيه
مؤم علم شخصى است مرخم اى يا مومل ، و ل امر است و عمرا مفعول او همچنين در لابن اخيه .
( 3 ) دعا خالدا رب السموات فوقه * و زار منى الناس الكرام وجوهها
دعا امر است و خالدا مفعول او و رب السموات مبتداست و فوقه خبر او ، و زار فعلست و الناس فاعل و الكرام صفت او ، و منى موضعيست مشهور در مكه ، و وجوهها شايد كه فاعل الكرام بود و شايد كه بدل باشد از ناس .
بر حرف واو
( 1 ) ولى من سعيد صاحبا اى صاحب * قليل الخلاف لا حرونا و لا عدوا
ل امر است و يا از اشباع كسره ناشى شد و صاحبا مفعول اوست ، و من سعيد شايد كه حال باشد از صاحب و قليل برفع خبر مبتداى محذوف بود ، و بنصب صفت بعد صفت صاحب ، و حرونا و عدوا هر دو منصوبند بمصدرى اى لا يحرن حرونا و لا يعد و عدوا .
بر حرف ياء
( 1 ) خليلى انى با لعلى حد عاطف * نهارى و تطيبنى اليها المساعيا
مساضد صباح است و عيا امر است از وعى يعى و الف ضمير خليلين است و تطيبنى اى تعجبنى و تسجدنى و فاعل او ضميريست راجع با على
و اما قسم ثانى
كه تعلق بمسائل علمى دارد به دو قسم شود ، چه آن مسائل يا منقوله بود يا معقوله و حصر و ضبط هر يك از كثرت چون صورت نبندد و ما جهة هر يك ده مثال ايراد كنيم :
امثله أحاجى متعلقه بمسائل منقوله
( 1 ) ما كلمة ان شئتم حرف محبوب او اسم لما فيه حرف حلوب ؟