و دار الشفا و دار السياده و خانقاه و دار الحفاظ و غير آن ، و گنبد او در آن ميان حاصل موقوفات آن هر سال قريب سيصد هزار دينار رايج باشد و بنابر آنكه سادات را سخت دوست داشتى ده دار السّياده در ممالك فرموده است و بر هر يكى اوقاف بسيار كرده
بعد ازو سلطان محمّد اولجايتو خان أنار اللّه برهانه بفال همايون و طالع ميمون روز دوشنبه منتصف ذو الحجة سنه ست و سبعمأة بر سرير پادشاهى و مسند شاهنشاهى نشست ، و در تمهد قوانين عدل و تجديد رسوم رأفت و بذل رقم نسيان بر مآثر حاتم و انو شيروان كشيد ، و جهانيان در ظل مرحمت و احسان او از تغلب دوران و نوايب حدثان أمان يافتند ، و ألسنه عالم و ناطقه بنين و بنات آدم بثناء فاتح و دعاء صالح او متاطبق و متوافق شدند
قدمى بغايت مبارك داشت چنان كه در وقت ولادت او ارغون خان ميان مرو و سرخس در بيابانى بىآب فرود آمدند ، و مردم از بىآبى در زحمت بودند ، همين كه او در وجود آمد بارانى عظيم بباريد چنانچه همه صحرا پر آبشد ، و ايشان مدت هفت روز آنجا مقام كردند .
و بدان سبب نام او را در اول الجاى بوقا نهادند ، و بعد از مدتى بنابر آنكه عادت مغول چنانستكه فرزندانى را كه عزيز باشند بجهة دفع چشم زخم نام بگردانند او را تمودر نام كردند ، و بعد از مدتى خربنده نام نهادند و بدين نام او بخدابنده مشهور شد ، و چون بر سرير سلطنت متمكن شد اولجايتو سلطان محمّد نام كردند
در ايام دولت او تمام ممالك ايران معمور بود ، و رعايا مرفه و مسرور و طبقات اقوام در جمعيت تمام ، و در شهور سنه ستّ و سبعمأة قصد جيلان كرد و مجموع را بگشود و تمامت قبايل عرب و امراى ايشان مطيع او شدند ، و آثار او در جهان از شهرها و قلاع و ابواب خير و مساجد و مدارس عالى بسيار است
از آن جمله شهور سلطانيه كه در شهور سنه أربع و سبعمأة بنياد نهاد ، و در مدت ده سال بمرتبه رسانيد كه از بلاد ربع مسكون معمورتر شد ، و در وسط سلطانيه قلعه بس عالى به مقدار شهرى بنا فرمود ، و جهة مرقد خود گنبدى بس عالى هشت منار
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — صفحة 257
مساهمون: أبو الحسن الشعراني
ص٢٥٧