واجب مىشود .
و همچنين اصل در مبتداء تعريفست و تنكير او جايز نباشد مگر وقتى كه صفت كنند لفظا همچو و لعبد مؤمن خير من مشرك يا تقديرا همچو شحب فى الاناء و شحب فى الارض « 1 » يا آنكه فاعل باشد بحسب معنى همچو شراهر ذاناب يا مصدرى باشد منتسب بفاعل كه مرفوع كرده باشند از براى ثبوت و دوام همچو سلام عليكم يا مصدّر بود بهمزه استفهام كه معادل ام متصله باشد تحقيقا هم چو ارجل فى الدار ام امرئة يا تقديرا همچو در كم استفهامى ، يا نكره باشد مفيد استغراق همچو ما احد خير منك يا خبر او ظرفى باشد مقدم بر او همچو فى الدار رجل .
و حق خبر آنست كه مؤخر باشد و تقديم او نيز جايز باشد از براى اهتمام بذكر او چنان كه تميمى انا و اگر خبر مفرد باشد و متضمن استفهام همچو كيف زيد يا ظرفى متضمن استفهام همچو اين عمرو ، يا تقديم خبر مصحح مبتدا بود همچو فى الدار رجل ، يا در مبتداء ضميرى باشد از آن متعلق خبر چون على التمرة مثلها زبدا ، يا خبر باشد از آن همچو حق ان زيدا قائم در جميع صور تقديم خبر واجب باشد .
و خبر شايد كه جمله باشد اسمى هم چو زيد ابوه قائم و فعلى همچو زيد قام ابوه و ظرفى همچو زيد فى الدار بقول اكثر و شرطى هم چو زيد ان تكرمه يكرمك و در جمله كه خبر واقع شود ناچار بود از ضميرى كه عايد بود با مبتدا .
و عامل لفظى بسه قسمست : افعال و حروف و اسماء ، و همه افعال اگر متعدى باشند و اگر لازم ، عمل رفع كنند چنان كه ضرب زيد عمرا او ذهب بكر و آن مرفوع را فاعل خوانند و منصوب را مفعول و اگر فاعل را حذف كنند و مفعول را بجاى او بنهند همچنان عمل رفع كنند چنان كه ضرب عمرو .
هامش
( 1 ) يعنى يك بار دوشيدن در آوند است و يك بار دوشيدن بر زمين