و پدرش خدمت كركراق شاه عبّاس ثانى داشت . منه :
ما و پروانه و بلبل همه خويشان هميم * چشم بد دور كه يك دسته پريشان هميم
همّت دهلوى
محمّد زمان بيگ [ همّت تخلّص ] « 1 » ، از دهلى است . « 2 » منه :
در عالم ايجاد اگر خار توايم « 3 » * بىقدر متاعيم به « 4 » بازار توايم
مخلوق توايم اگرچه طاعت نكنيم « 5 » * در كار تو نيستم و در كار توايم « 6 »
همّت خان
نوّاب همّت خان ولد اسلام خان از قوم سادات وثنبخشى اورنگ زيب پادشاه و قدردان اهل سخن بود . « 7 » خوبگوست . از اوست :
بجز خارى كه مجنون داشت در دل * بيابانى دگر « 8 » خارى ندارد
هادى
مير هادى در همان عصر بود . « 9 » منه :
در جنب رحمتش چه نمايد گناه خلق * يك مشت خاك ، گل نكند آب بحر را
هامش
( 1 ) . از نصرآبادى 391 نوشته شد .
( 2 ) . نصرآبادى : محمّد زمان بيگ همّت ، از اتراك اردبيل است . مدّتى در خدمت محراب بيگ ولد گدا على بود و بعد از آن به خدمت زمان خان حاكم كهگيلويه درآمد . در آن اوقات فوت شد . از اوست :غم دنيا نكند تنگ دل دانا را * از گرانبارى كشتى چه خبر دريا را*بىوجود كاملى دنيا نمىگيرد قرار * مىكشد نادان به زور مردم دانا نفس*گردبادآسا در اين ويرانه گردى مىكنيم * نقش پايى هم نخواهد ماند از ما بر زمين( 3 ) . در نصرآبادى رديف « توام » است .
( 4 ) . نصرآبادى : متاعم و .
( 5 ) . نصرآبادى : نكنم .
( 6 ) . متن :تو در كار تو نيستم ولى كار توايم .نصرآبادى :در كار تو نيستم ولى كار توام .تصحيح قياسى .
( 7 ) . روز روشن 938 : مير عيسى مخاطب به همّت خان بن مير ضياء الدّين حسين مخاطب به اسلام خان بدخشى و عمّ مير محمّد افضل ثابت الهآبادى است . محمّد ماهر از مدحتگران همين همّت خان است . در سنهء 1092 درگذشت .
( 8 ) . روز روشن : بيابان جنون .
( 9 ) . روز روشن 920 : مير محمّد هادى ، در شمع انجمن آورده كه از شعراى كاشان است و در آفتاب عالمتاب و صبح گلشن او را يزدجردى نوشته و اصل اين است كه ولادتش در يزدجرد و نشو و نما در كاشان است . در عهد شاه طهماسب ثانى ، اوّل به خدمت احتساب ايران مأمور گشت و بعد از آن به توليت آستانهء امام رضا ( ع ) سرفرازى يافت و در سنهء 950 فوت شد . از اوست :بگفتم تيغ كين بردار و اوّل قتل هادى كن * به خنده گفت در عاشقكشى هادى نمىخواهم( اين بيت در تحفهء سامى 25 ، به نام هادى موسوى آمده است . م )