اين سطور ، مجلهء راهنماى كتاب ، ج 6 ش 3 ص 162 - 166 ، ش 4 - 5 ص 263 - 268
ص 191 س 2 بر چيزى : نسخهء ل و ب و ن « برخرى » است كه مناسبترست و بهتر ولى چون ضبط نسخهء اساس روشن و مفيد معنى هم بود در متن تغييرى داده نشد .
ص 191 س 3 براق : نام مركب پيغمبر در شب معراج و هر اسب تيز و دونده .
ص 191 س 3 رخش : درين جا اسب رستم منظورست ؛ در فرهنگها آن را بمعنى اسبى به رنگ سرخ و سفيد درهم آميخته و يا رنگى ميان سياه و بور آوردهاند و « چنان كه مشهورست رخش رستم مركب بود از رنگ قرمز و زردهء تخم مرغ و سفيدى و گلهاى بسيار كوچك ميان زرد و قرمز داشت و بيضه و زير دم و از زير چشم تا دهن سفيد بود كه او را بور ابرش بيضه سفيد مىگفتند . » ( فرسنامهء اسد اللّه خوانسارى ، نقل از تعليقات نوروزنامه 121 ؛ براى اطلاع بيشتر از ريشهء كلمه و معنى آن رك . تعليقات نوروزنامه 121 ؛ حماسهء ملى ايران ، نولدكه ، ترجمهء بزرگ علوى 18 / 4 ح و حواشى برهان قاطع 2 / 942 / 1 ح ) .
ص 191 س 3 شبديز : نام اسب خسرو پرويز ، رنگ شبديز را سياه نوشتهاند و آن را « شب - رنگ » و به رنگ شب معنى كردهاند ( برهان قاطع ) .
ص 191 س 8 هميشه سبوى از آب درست نيايد : ظاهرا مثلى است نظير :
دام هر بار ماهى آوردى * ماهى اين بار رفت و دام ببرد
ص 191 س 10 هر چند دروغ در شعر هنرست : يادآور بيت نظامى است :
در شعر مپيچ و در فن او * چون اكذب اوست احسن او
البته اين موضوع بيشتر مربوط به اغراقهاى مستحسن و معتدل در شعر و استفاده از قوهء تخيل است كه عنصر مهم شعر بشمار مىآيد ( نيز رك . المعجم 265 - 266 ) .
ص 191 س 13 هر چه گويى از جعبهء خويش گوى : ظاهرا تعبيرى است بمعنى آن كه « گرد سخنان مردمان مگرد » و مقلد مباش . در كتاب بعض فضائح الروافض آمده است :
« بدان كه هيچ فرقهاى از فرق اسلام ضعيف رأىتر و . . . ازين فرقهء گمراه حشوى رافضى نباشند هرگز بنفس خود مستقل نباشند و تير از جعبهء خود نيندازند » ( كتاب النقض 72 ) .
ص 191 س 17 مكابره كردن : « مكابره : با كسى به بزرگى نورد كردن و چيزى كه مىدانى انكار كردن . » ( تاج المصادر ) ؛ بزرگى كردن با ديگرى ( مجتبى مينوى ، كليله و دمنه 233 / 1 ح ) . در كليله و دمنه آمده است : « و شايد بود كه چون صورت حال بشناخت و فضيحت خود بديد به مكابره درآيد ، ساخته و بسيجيده جنگ آغازد » ( كليله و دمنه 99 / 6 ) ؛ « نيز دشمن را به رفق و مدارا نيكوتر و زودتر