الناطقه عند الحكيم عبارة عن جوهر عقلى وحدانى ليس فى عالم العنصرى و لا فى عالم الاثيرى و هو عالم السموات بل لا يتصور وجوده فى عالم الاجسام لانه لو كان فى عالم الاجسام لم يتصوران يدرك وحدة الحق » ( رسائل صدرا ص 266 ، نقل از فرهنگ علوم عقلى ص 600 ) .
ص 177 س 5 گشادگى طبيعت و بستگى : ظاهرا بمعنى روانى و يبوست مزاج است .
ص 177 س 12 اعضاهاى متشابه : آ . كرى ( ص 325 ) توضيح داده است كه مقصود استخوانها ، وريدها و شريانهاست : « و متشابهة الاجزا بدان خوانند كه هر بهرهاى ازين اندامها ماننده بود به بهرهء ديگر كه اگر يك پاره استخوان را به هزار پاره كنند هر پارهاى را از استخوان هم استخوان خوانند و گوشت و پى و رگها را بر همين قياس بايد دانستن » ( هداية المتعلمين 36 ) .
ص 177 س 13 اعضاهاى رئيسه : يعنى اعضاى رئيسه و از نوع جمع بستن بر جمع عربى است .
« اعضاى رئيسه : آلاتى از بدن را گويند كه داراى عمل عمدهاى باشند مانند :
دماغ و قلب و ريه و كبد و كليه و جز آنها » ( ناظم الاطباء على اكبر نفيسى ، فرهنگ نفيسى ) .
ص 177 س 13 تفرق الاتصال : اصطلاح طبى است و در يك مورد بمعنى شكستگى استخوان ؛ در كتاب هداية المتعلمين فى الطب ( ص 192 ) انواع آن آمده است .
ص 177 س 16 بيماريهاى [ اعضاهاى ] آلى : « عضو آلى ، هر عضو كه اسم كل بر اسم جزو آن صدق نكند ؛ مقابل غير آلى ( آ . كرى : مانند گوش و دست ، ص 325 ) و مرض آلى :
بيماريى كه متوجه عضو آلى باشد : قولنج مرض آلى است » ( فرهنگ فارسى دكتر محمد معين ) ؛ نيز رك : هداية المتعلمين فى الطب 37 .
ص 177 س 17 بيماريهاى خلقت : آ . كرى ( ص 314 ، 325 ) اين اصطلاح را به
l'affection generale
ترجمه كرده است .
ص 178 س 1 بيمارى تقعير و تجويف : « تقعير باصطلاح تشريح قديم فرو رفتگى در سطح اندامها . . . تجويف : فرورفتگى دماغ و دل و گوش و مانند آن » است ( سعيد نفيسى ، منتخب قابوسنامه 192 / 18 ح و 19 ح ) . آ . كرى ( ص 314 ) آن را به بيماريهاى داخلى ترجمه كرده است ؛ در هداية المتعلمين مىخوانيم : « و اين جانب كه بسوى اندرون است كه ورا جانب انسى خوانند مقعرست و بدين تقعير اندر مغاكى ديگرست » ( ص 47 ) ، « و گر تجويف را علاج كنى و كمتر گشته بود تجويف آن اندام آن اندام را كارفرمايى و گر تجويف فزون گشته بود آن اندام را به كار ندارى و آسايش دهى تا آن زيادت كم گردد » ( ص 201 ) .
ص 178 س 2 ملاست : بمعنى نرمى و صافى و هموارى است ( فرهنگ نفيسى ) مقابل خشونت .