ص 85 س 19 و در گوش وى سخن مگوى يعنى كه من سود و زيانى همىگويم : سود و زيان - كه به صورت مخفف « سو زيان » هم به كار رفته است - در اصل يعنى نفع و ضرر و گاه مطلق سود و فايده يا مطلق اموال از خواسته و نقد است . در برهان قاطع در باب معنى آن چنين نيز نوشته است : « پنهان و آشكارا و سخن و راز نهانى و چيزى پنهان كه مخزون خاطر باشد و آن را به عربى ما فى الضمير گويند و بمعنى سر گوشى هم هست » و درين جا هر يك ازين معانى اخير صادق تواند بود نظير :
قلم دو زبان است و كاغذ دو روى * نباشند محرم درين سو زيان
( كمال اسمعيل )
ترا حجاب ز دربان و پردهداران نيست * برو حكايت عالم بسوزيان برسان
( كمال اسمعيل )
اگر سوزيان هست با تو مرا خود * نه با شب نه با صبح غماز گويم
( شرف الدين شفروه )
بدان جهت كه منم محرم سخن به جهان * نهفته نيست ز من هيچ سو زيان سخن
( عبد الرزاق محمد )
اين ابيات از تعليقات آقاى سعيد نفيسى بر تاريخ بيهقى 3 / 1155 - 1159 نقل شده است آقاى سعيد نفيسى افزودهاند : « اصلا سوزيان بمعنى داد و ستد و معاملهء تازيست و از همهء اشعارى كه شاهد آوردهاند معانى حقيقى و مجازى داد و ستد و معامله برمىآيد و معانى ديگرى كه فرهنگ نويسان ضبط كردهاند در نتيجهء استنباط نادرستى است كه از اشعار كردهاند » ( تاريخ بيهقى 3 / 1159 ) ؛ « چون ايشان را بجمله نزديك خويش ديد خداى را عز و جل سپاس دارى كرد و حديث سوزيان فراموش كرد » ( تاريخ بيهقى ، تصحيح دكتر فياض ، ص 74 ) .
ص 87 س 2 - 3 تن ما كه عالم صغيرست : عالم صغير ، اصطلاح فلسفى است يعنى انسان ك - جهانى كوچك شمرده شده است در برابر جهان كه « عالم كبير » است .
ص 87 س 4 مردم حاجتمند تمتع و مباشرت گردد : مباشرت درين جا بمعنى مجامعت و همخوابگى است و مرادف كلمهء « تمتع » است كه درين كتاب به همين معنى مكرر به كار رفته است ( رك . ص 318 همين كتاب ) .
ص 87 س 9 بيش ازين كرا نكند : كرا نكند يعنى سود نكند و نيرزد ؛ در تاريخ بيهقى آمده است : « بو سهل را طاقت برسيد گفت : خداوند را كرا كند كه با چنين سگ قرمطى كه بردار خواهند كرد بفرمان امير المؤمنين چنين گفتن ؟ » ( تاريخ بيهقى 184 ) ؛ « اگر فرمايى نزديك وى روم و پنبه از گوش وى بيرون كنم . گفت :
كرا نكند ، خود سزاى خود بيند . » ( تاريخ بيهقى 362 - 363 ) » و منوچهرى