باب دوازدهم در غنايم و قسمت آن ، و تنفيل و اخراج خمس و مستحقان آن ، و احكام استيلاى كفار .
و اين باب مشتمل بر پنج فصل است .
فصل اول ، در بيان معنى غنيمت و فرق ميان او و فىء و كيفيت جمع آن :
بدان ايّدك اللّه تعالى كه غنيمت فعيلهاى است از غنم و او بمعنى زيادتى است .
و در شريعت چيزى است كه اصابت كنند از اموال اهل حرب ، و مسلمانان در يافتن آن اسپ و شترى دوانيده باشند ، يعنى آن را بجنگ گرفته باشند و قوت بازو ، و جمع او غنايم ، و مغنم بمعنى او است و جمع او مغانم ، و غنم بضم ، اسم است ، و غنم بفتح ، مصدر . اين است معنى غنيمت در شريعت . و فىء عبارت از مالى است كه از قبل كفار حاصل گردد بىآنكه اسپى دوانند ، همچو موضعى كه كافران از آنجا جلا كنند . و مال فىء را مصارفى است كه در باب خراج مذكور شد .
و اما كيفيت جمع غنيمت نزد امام اعظم ؛ در كتاب « هدايه » گويد : هرگاه كه امام بلدهاى فتح كند بقهر ، او اختيار دارد ، اگر خواهد قسمت كند ميان مسلمانان ، و اگر خواهد قرار دهد اهل او را بر او ، و وضع كند برايشان جزيه ، و بر زمينهاى ايشان خراج . و بعضى گويند اول اولى است نزد حاجت غانمين ، و دوم نزد عدم حاجت ايشان ، تا عدّت باشد در زمان آينده . و اما در منقولات