كثرت ازدحام بود ، يا سبب اشراف بر مردم تا مجموع مردمان آن حضرت را مشاهده كنند ، و طواف را بياموزند ، و آداب آن را معلوم كنند . و بعضى مىگويند در پاى مبارك زحمتى داشت ، از روى ضرورت سواره طواف كرد . و در زمان بمنى بازگشت و نماز ظهر را در منى گزارد . و همچنين در « صحيح مسلم » روايتى ديگر ثابت شده است ، كه نماز ظهر در مكّه گزارد ، و بيشتر علما اين روايت را ترجيح كردهاند كه در مكّه گزارد . پس چون به منى مراجعت فرمود ، شب آنجا بيتوته كرد ، روز ديگر انتظار فرمود تا آفتاب زوال كرد ، پياده پيش از آنكه نماز پيشين گزارد بسوى جمرهء اولى آمد ، جمرهاى كه به مسجد خيف نزديكتر است ، و هفت سنگ بينداخت ، و با هرسنگى تكبير مىگفت ، و چون از رمى فارغ شد ، چند گامى از محل رمى پيشتر شد تا به مكان سهل رسيد ، و برابر قبله بايستاد ، و دعا كرد ، چندان زمان كه كسى سورة البقره بخواند ، در دعا خواندن بود . و چون از دعا فارغ شد بجمرهء وسطى آمد ، هم براين طريق رمى كرد و از آنجا به راه دست چپ روان شد چند گامى در ميان وادى ، و آنجا بايستاد و دعا كرد ، و بر موازنهء جمرهء اولى در دعا تطويل فرمود ، و از آنجا روان شد تا پيش جمرة العقبه آمد ، و آنجا برابر بايستاد ، و كعبه را از دست چپ و منى را از دست راست داشت ، و رمى كرد و در ساعت بىتوقف بازگشت ، و در اين محل دعا نكرد . و آن را دو وجه مىگويند : اول آنكه ازدحام عظيم بود ، و جاى استادنى نبود . دوم آنكه دعاى اين عبادت در صلب عبادت كرده بود ، و دعا در صلب عبادت افضل است كه از عقب عبادت . و در نفر تعجيل نفرمود ، بلكه سه روز تمام اقامت كرد و بعضى از چهارم ، روز شنبه و يكشنبه و دوشنبه و سهشنبه بعد از پيشين رمى كرد و روان شد . و در محصّب كه مكانى است بيرون مكّه و آن را نيز ابطح مىخوانند نزول فرمود ، زيراكه ابو رافع كه گماشته و عهدهدار بار خانهء آن حضرت بود آنجا فرود آمده بود ، و خيمهء آن حضرت را آنجا زده بود ، برحسب اتفاق نه بر مقتضاى امرى . پس آن حضرت آنجا نزول فرمود ، پيشين و پسين و شام و خفتن را آنجا بگزارد ، و اندكى از شب بخسپيد و چون بيدار شد سوار شد ، و بمكّه رفت و طواف
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 375
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٣٧٥