و امن طريق . و چون توجه نمودن از بلاد بجانب حجّ محتاج است به كسى كه قايد و داعى باشد مردمان را بجمع شدن جهت حجّ ، سزاوار امام و سلطان را آنكه اقتدا به حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم نموده قايد مردمان باشند و ايشان را بحجّ ترغيب كنند . و حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم بعد از آنكه حجّ فرض شد بقبايل عرب ، كسان فرستاد و مردمان را باقامت حجّ ترغيب فرمود و جمع گردانيد ، چنانچه بعد از اين مذكور گردد . و سالى كه خود بحجّ نفرمود ابو بكر صدّيق را رضى اللّه تعالى عنه امير حاج گردانيد . و سنّت امارت حجّ در ميان اهل اسلام بازماند ، و خلفا چون خود بحجّ رفتندى باقامت مناسك اقدام نمودندى ، و چون خود نرفتندى البته اميرى را نصب كردندى و مردمان را همراه او روان گردانيدندى ، و آن امير در اقامت حجّ نايب خليفه بودى . و امير المؤمنين عمر بن - الخطاب رضى اللّه عنه در مدت دهسال كه زمان خلافت او بود ، هر ساله خود بحجّ رفت و اقامت وظيفهء حجّ بجا آورد ، و در سال آخر تمامى ازواج حضرت پيغامبر را صلى اللّه عليه و سلم بر كجاوهها سوار گردانيده همراه برد . و عبد الرحمن بن عوف را همراه ايشان كرد كه قايد قافلهء ايشان باشد . و همچنين امير المؤمنين عثمان رضى اللّه عنه سالى كه خود رفتى اقامت حجّ كردى ، و سالى كه نرفتى البته امير حاجّ نصب كردى . و امير المؤمنين على را رضى اللّه عنه بواسطهء اشتغال بحروب بغات در ايام خلافت فرصت آن نشد كه بنفس خود اقامت وظيفهء حجّ كند ، فامّا فضل بن عباس را كه از قبل او امير مكّه بود امارت حاجّ داد . و بعد از ايشان خلفاى مروانى بدان سنّت اقدام نمودند . و در زمان خلافت عبّاسيان منصور خليفه هر چند سال يك نوبت خود رفتى و سالى كه خود نرفتى كسى را امارت حجّ دادى ، و قافله روان ساختى و محفّهء خود را همراه قافله فرستادى تا مردمان از شكوه محفّهء او اعتبار گرفتندى ، و آن را تعظيم تمام كردندى ، و آن محفّه را « محمل » نام كردند . و رسم فرستادن محمل به كعبه از آنجا پيدا شد ، و در تمام زمان خلفا آن رسم مقرر بود . و حالى از بغداد قافلهاى كه سلطان عراق روان مىگرداند ، امير حاجّ نصب مىكند ، و محمل همراه مىفرستد ، و آن را محمل عراقيان گويند .
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 364
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٣٦٤