محتاج اليه صاحب هر حرفتى باشد . و مراد از احكام ظاهرهء غالبه است نه فروع نادره و مسائل دقيقه . و گاهى كه باشد آنچه متعلق مىشود به دو وجوب على الفور ، پس تعلّم كيفيت او على الفور است ، و اگر على التّراخى باشد همچو حجّ پس تعلّم او على التّراخى است . و اما علم قلب و معرفت امراض او همچون حسد و عجب و ريا و غير آن ، امام ابو حامد غزالى رحمه اللّه گفته : معرفت حدود او و اسباب او و طبّ او و علاج او فرض عين است . و غير او گفتهاند اگر او را روزى كرده باشند دلى سالم از اين امراض كافى است او را ، و الّا پس اگر او قادر باشد بر تطهير او بىعلم مذكور ، واجب است تطهير او . و اگر قادر نباشد الّا بدين علم ، واجب است تعلّم او . و فلسفه و شعبده و سحر و تنجيم و رمل و علوم طباعيان حرام است .
و گاهى كه فرض كفايتى معطل گردد گناهكار گردد آن كسىكه عالم باشد بدان و قادر باشد بر اقامت آن ، يا نداند و قريب باشد بحيثيتى كه لايق باشد به دو بحث و مراقبت ، و اين مختلف است به بزرگى شهر و خردى او . و گاه هست كه مىرسد تعطّل به حدى كه منتهى مىشود خبر او بساير بلاد ، پس لازم است ايشان را سعى در تدارك . اين است سخن صاحب « انوار » .
و از آنجا مستفاد مىگردد كه نزد تعطّل فروض كفايات ، عالم قادر اگر سعى در اقامت آن نكند آثم گردد . و عالم قادر على الاطلاق سلطان است ، پس نزد تعطّل فروض كفايات هرگاه كه سلطان ساعى در اقامت آن نباشد آثم گردد .
پس سزاوار باشد سلطان را كه تفقّد فروض كفايات نمايد . از آن جمله آنچه از شعاير اسلام باشد در آن اهتمام زيادت نمايد . و چون زيادت كعبه به حج و عمره از فروض كفايات است ، و تخليهء بيت اللّه الحرام از زيارت هر ساله و تعطّل آن فعل حرام است ، و رعايت آن از باب تعظيم شعاير اللّه است ، پس ما آداب سلطان در اقامت آن بيان كنيم ، و باللّه التوفيق .
فصل دوم ، در بيان اقامت زيارت كعبه به حج و عمره .
بدان ايّدك اللّه - تعالى كه اداى فريضهء حجّ بر هر مسلمان فرض است ، بعد از حصول استطاعت