گويند . و بايد دانست كه فروض كفايات بسيار است ، و در كتب متفرقه ياد كردهاند ، و ما در اين مقام بوجهى كه ائمهء اصول معظمات آن را ذكر كردهاند ، و امام غزالى رحمه اللّه در كتاب « احياء علوم » ذكر كرده ، و در بودن آن فرض كفايت ميان مذهبين خلافى نيست ياد كنيم .
پس گوئيم در كتاب « انوار » گفته : فروض كفايات بسيار است ، و آن امور كليّه است كه متعلق است بدان مصالح دينى يا دنيوى كه منتظم نمىگردد الّا بحصول آن ، و آن را اقسام است : اول اقامت حجتهاى علميّه ، پس همچنانچه واجب است اقامت حجتهاى قهريّه بشمشير ، واجب است كه در ميان مسلمانان كسى باشد كه اقامت براهين كند ، و اظهار حجتها نمايد و دفع شبههها كند ، و حلّ مشكلات نمايد . دوم زيارت كعبه بحجّ در هر سال ، و عمره حكم حجّ دارد .
سيوم دفع ضرر از مسلمانان و ازالهء فاقهء ايشان همچو پوشانيدن برهنگان و اطعام مسكينان و گرسنگان و فريادرسى كسى كه طلب فريادرسى كند در نايبات بر اهل ثروت ، اگر صدقات واجبات بسدّ حاجات ايشان وفا نكند و در بيت المال مال نباشد .
چهارم حرفتها و صنعتها و آنچه قوام زندگانى مسلمانان بدان است ، همچو بيع و شرى و برزگرى و آنچه لابد است تا حجامت و امثال آن . پنجم تحمّل شهادات و اداى آن و نوشتن صكوك و اعانت قضات بر استيفاى حقوق و مانند آن . ششم قيام بعلوم شرع . و كافى نيست در يك اقليم يك مفتى ، و اعتبار كردهاند مسافت قصر را ، و بايد كه ميان هر دو مفتى زيادت از مسافت قصر نباشد .
و متوجه نمىشود تعلّم آنچه فرض باشد الّا بر كسى كه جمع كرده باشد پنج شرط : اول تكليف و حريت و ذكورت و فطنت و قدرت بر انقطاع به آن كه او را كفايتى باشد . و واجب است بر فاسق ، و ساقط نمىشود فرض به دو .
و فرض است تعلّم اعتقاد صحيح با تصميم بدانچه كتاب و سنت بر آن وارد شده ، و تعلّم وضو و غسل و صلات و صيام و زكات و حجّ فرض عين است . و آنچه متعيّن است تعلّم احكام ظاهره است نه آنچه بلوى بدان عام نيست . و اگر خريد و فروخت كند متعيّن است بر او معرفت احكام تجارات ، و همچنين هر چيزى كه
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 362
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٣٦٢