نويسيم كه به حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم اقرب باشد ، زيراكه خداوند تعالى اين حرمت لشكر اسلام را بواسطهء آن حضرت داده ، پس اقارب او احقّ باشند بتقديم . و بعد از آن كاتب ديوان عطا را فرمود كه اول نام عباس بن عبد المطلب نويسيد ، كه عمّ حضرت پيغامبر بود صلى اللّه عليه و سلم ، ديگر بنى هاشم كه بدان حضرت اقربند . چون كاتب نام بنى هاشم نوشت ، گفت : يا امير المؤمنين اكنون نام قبيلهء ترا كه بنى عدى بودند نويسيم ؟ فرمود كه نى ، اقرب فالاقرب به حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم نويسيد ، و تأخير كنيد عمر را برحسب آنكه او را تأخير كردهاند در قرابت بدان حضرت . و اين ترتيب اسامى برحسب قرابت حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم مقرر شد ، چنانچه سابقا مذكور گشت . اين است وجه ترتيب ديوان عطا ، و سلطان را لايق و سزاوار آن است كه آن ترتيب رعايت كند اگر در لشكر او عرب باشند . و اگر عرب در لشكر او نباشند هركه را مصلحت داند و تقديم او موافق رأى او باشد ، تقديم نمايد . و ظاهرا انسب آن باشد كه شجعان و اصحاب محاربات و قديمان لشكريان را مقدم دارد ، و اگر رعايت علم و ورع و جهات فضل كند شايد انسب باشد .
و در سنه اربع عشرة و تسعمائه كه حضرت خاقان جهان ظل اللّه الرحمن - ابو الفتح محمد الشيبانى خان امام الزمان و خليفة الرحمان رحمة اللّه عليه بجهاد قزّاق متوجه دشت قپچاق بود ، و اين فقير حقير در آن لشكر بعزم جهاد فى سبيل اللّه مرافقت نموده بودم ، چون بتركستان رسيد ، خواست كه عطاى لشكر دهد ، و ايشان را قوت و آزوغ مقرر گرداند ، از علما سؤال كرد كه عمر بن الخطاب رضى اللّه عنه در ديوان عطا كيان را تقديم كرد ؟ گفتند : مدار بر قرابت حضرت پيغامبر صلى اللّه - عليه و سلم نهاد و اقرب فالاقرب بدان حضرت را تقديم كرد . فرمود : حالا در لشكر ما اقارب حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم از قبايل عرب همراه نيستند ، و علما ورثهء انبياءاند ، و بىشك به قدر زيادتى علم قرب ايشان بدان حضرت زياده خواهد بود ، تا علما را در اين دفتر عطا تقديم مىكنيم ، و هركه اعلم باشد او را اقرب مىشماريم و اقدم مىدانيم . و كاتب ديوان عطا را امر فرمود كه اسم اين حقير را
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 303
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٣٠٣