عمر بن الخطاب رضى اللّه عنه بود باجماع و اتفاق صحابه ، و سبب آن بود كه در زمان حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم اصحاب همراه آن حضرت بجهاد مىرفتند و در آن كار شغف تمام داشتند . و هرگاه كه حضرت بغزا بيرون رفتى ، هر كه را قوتى بودى و عذرى نداشتى بيرون رفتى ، و كسى تخلف نكردى مگر بعذر ، يا از آن جهت كه او را موقوف داشتى ، يا منافقى بودى كه خود را متوارى ساختى و تخلف كردى از جهاد . و در زمان صدّيق رضى اللّه عنه هم مردمان بر همان طريقهء زمان حضرت بودند . و چون زمان خلافت امير المؤمنين عمر بن الخطاب درآمد ، اعراب از اطراف مسلمان شدند ، و مردمان جافى غليظ بودند ، و چون عمر رضى اللّه - عنه لشكر بجنگ كسرى فرستاد ، و رستم فرخزاد از قبل يزدجرد كسرى با لشكر بىحد و شمار به طرف قادسيّه آمده بود ، كه سرحد سواد عراق است و اول ديار عرب ، سعد بن ابى وقاص را بامارت لشكر تعيين كرد ، و باتفاق و مشاورت امير المؤمنين - على و ساير صحابه بقبايل عرب فرستاد ، و از ايشان مدد خواست ، و به زحمت بسيار سىهزار مرد جمع گردانيد ، و خداوند تعالى فتح كرامت فرمود ، و رستم كشته شد ، و مسلمانان غنيمت بسيار يافتند ، و لشكرها كه در واقعه حاضر بودند تمامى متفرق شدند ، و هيچكس ضبط ايشان نتوانست كرد ، زيرا كه هيچ ديوانى نبود كه اسم ايشان در آن ثابت باشد . و بعد از فتح سعد بن ابى وقاص رضى اللّه عنه يكسال در قادسيه بنشست ، و يزدجرد در مداين بود ، و ميان ايشان سهچهار روزه راه بود . و در سال آينده عمر سعد بن ابى وقاص را فرمود كه بمداين رود . و عرب معلوم داشتند كه يزدجرد را قوّتى نمانده ، و چون عرب متوجه او مىگردند ، طاقت مقاومت ندارد ، و فرار خواهد نمود ، و غنايم بسيار در دست لشكر اسلام مىافتد ، هر آينه لشكرهاى قبايل كه در سال گذشته ايشان را به تكليف حاضر كرده بودند ، و به زحمت بسيار سىهزار كس جمع شده بودند ، در اين سال كه انديشهء جنگ نبود و اميد غنيمت موجود ، شصت هزار كس در اندك زمانى جمع شدند بىطلب ، و همراه سعد بن ابى وقاص بمداين ( رفتند « 1 » ) ، و يزدجرد تاب مقاومت نداشت ، فرار
هامش
( 1 ) اضافه از م .