او عشر گيرند و از خوك او نگيرند . مراد از عشر شراب قيمت عشر است . اين نزد ابو حنيفه است رحمه اللّه ، و نزد زفر آن است كه از هردو عشر گيرند . و نزد ابو يوسف آنست كه اگر بگذرانند خمر و خنزير را با هم ، عشر از هر دو بگيرند . و او خوك را تبع خمر ساخته است . و اگر خمر را بتنها بگذرانند عشر گيرند . و اگر خوك را تنها گذراند عشر نگيرند . و اگر مضارب مال مضاربه بگذراند از او چيزى نگيرند .
و اگر بندهء مأذون در تجارت گذرد ، اگر مديون باشد از او هيچ نگيرند . و اگر مديون نباشد كسب او ملك مولاى اوست ، پس اگر مولاى او با او باشد از او بگيرند . و اگر مولا با او نباشد از او نگيرند . و اللّه اعلم . اين است سخن « شرح وقايه » .
اما حكم عاشر در مذهب امام شافعى رحمه اللّه در باب عشر و خراج انشاء - اللّه مذكور شود ، و اللّه اعلم . اكنون بيان سيرت حضرت پيغامبر صلّى اللّه عليه و سلّم در فراگرفتن زكات بنمائيم تا سلطان بدان اقتدا نمايد ، و باللّه التوفيق .
فصل پنجم ، در بيان سيرت حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم در فراگرفتن زكوات .
بدان ايّدك اللّه تعالى كه حضرت پيغامبر صلّى اللّه عليه و سلّم را در هر عمل از اعمال كليّهء شريعت سيرتى خاص بوده كه آن منشأ مذاهب است ، و در هر باب سلطان را امر ضرورى است كه سيرت آن حضرت صلّى اللّه عليه و سلّم بوجهى كه ارباب صحاح و علماء سيرت از طرق مصحّحهء متقنه اخراج فرمودهاند نيكو بداند ، تا مواقع عزايم و رخصتها را از يك ديگر جدا تواند كرد ، و داند كه سنت و طريق آن حضرت در آن عمل چگونه بوده ، و چون بداند و بدان اقتدا كند ، بر صراط مستقيم سنت قايم باشد ، و او را از سلاطين اسلام و أيمهء عدل توان گفت .
اما سيرت حضرت پيغامبر صلّى اللّه عليه و سلّم در فراگرفتن زكوات ؛ الشيخ - الامام رحلة يمن ، استاد المحدثين ، مجد الدين محمد بن يعقوب الفيروز آبادى - الشيرازى رحمه اللّه در كتاب « صراط مستقيم » سيرت آن حضرت صلّى اللّه عليه و سلّم در زكات ياد كرده و ما در اين مقام آن را ياد كنيم ، زيرا كه بر سخن او اعتماد تمام است . شيخ فيروز آبادى رحمه اللّه در كتاب « صراط مستقيم » گويد : عادت حضرت