بايد داد . و در چهل يك گاو نر يا يك گاو ماده كه در سال سيوم درآمده باشد ، و او را مسنّ و مسنّه گويند . چون زيادت شد بر چهل واجب مىشود در زيادت به قدر آن تا شصت نزد ابو حنيفه رحمه اللّه . پس اگر زيادت يكى باشد ربع عشر مسنّه بايد داد ؛ و در دو نصف عشر مسنّه و در سه سهربع عشر مسنّه اين روايت اصلى است . و مختار امامين آن است كه در زيادت از چهل تا شصت هيچ نيست ، چون به شصت رسيد دو تبيع است يا دو تبيعه ، و در هفتاد يك تبيع و مسنّهاى ، و در هشتاد دو مسنّه و در نود سه تبيع و در صد دو تبيع و مسنّه ، بعد از آن در صد و ده يك تبيع و دو مسنه ، ديگر در صد و بيست چهار تبيع يا سه مسنّه و همچنين مىرود الى غير - النهايه . اين است زكات گاو در مذهب ابو حنيفه رحمه اللّه .
و اما زكات گاو در مذهب شافعى رحمه اللّه ؛ در « انوار شافعيه » گويد كه هيچ زكات نيست در گاو تا آن زمان كه برسد به سى عدد ، چون به سى عدد رسيد در او يك تبيع است ، اگرچه گاوها همه ماده باشند تا آنكه بچهل رسد ، چون بچهل رسيد يك مسنّه است تا به شصت رسد ، پس از آن يك تبيع است . پس از آن حساب مستقر مىشود ، پس در هر سى يك تبيع است ، و در هر چهل يك مسنّه ، و همچنين واجب متغير مىشود در هر ده ده الى غير النهايه . اين است زكات گاو در مذهب شافعى .
و اما زكات گوسفند در مذهب حنفى ؛ در « هدايه » گويد كه در كمتر از چهل گوسفند چرنده هيچ صدقه نيست . چون بچهل رسيد و يك سال برآن گذشت در او يك گوسفند است تا صد و بيست . چون صد و بيست و يك شد در او دو گوسفند است تا دويست . و چون دويست و يك شد در او سه گوسفند است . چون بچهارصد رسيد در او چهار گوسفند است . پس از آن در هر صد گوسفند يك گوسفند است . و ميشينه و بزينه هر دو برابرند . و در زكات گوسفند نر و ماده هر دو گيرند . و ظاهر مذهب آن است كه گوسفند يك ساله ستانند . اين است زكات گوسفند در مذهب حنفى .
اما زكات گوسفند در مذهب شافعى رحمه اللّه ؛ در « انوار شافعيه » گويد كه هيچ صدقه نيست در گوسفند تا آن زمان كه برسد بچهل ، پس يك گوسفند بايد
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 234
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٢٣٤