آنكه اخراج زكات از آن مىبايد كرد بيان كنيم بحسب مذهبين ، انشاء اللّه تعالى .
اما معنى زكات در لغت و شريعت ؛ در كتاب « صنوان الافتاء حنفيه » آورده كه زكات اسمى است مأخوذ از تزكيه ، يعنى پاك گردانيدن ، و از اين جهت او را زكات گويند كه مطّهر دهندهء او است از اثمى كه واقع شود او را در كسب ، همچنانچه حق تعالى در قرآن مىفرمايد :
خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ - تُزَكِّيهِمْ بِها
« 1 » يا از زكى يزكو است ، و آن عبارت از نمو و زياده گشتن است چنانچه گويند : زكى الّزرع اذا انتمى « 2 » ، و او را از آن جهت زكات گويند كه مال را بواسطهء اداى آن نموّى حاصل مىگردد ، و در زبان شرع ارادت مىكنند بدان تمليك بعضى نصاب به فقير از آن جهت كه نمو كند مال صاحب آن بدان و بركت يابد به اداى آن . اين است تفسير زكات لغة و شرعا .
اما اصناف اموالى كه زكات از آن بيرون مىبايد كرد چهار صنف است :
صنف اول بهيمة الانعام و آن سه قسم است : اول شتر . و در « هدايه » گويد :
نيست در كمتر از پنج شتر صدقه ، و چون به پنج شتر رسد ، و ايشان سايمه باشند ، و سال بر آن بگذرد ، يك گوسفند بيرون بايد كرد تا آنكه به نه شتر رسد . چون ده شود در او دو گوسفند باشد تا بچهارده . چون پانزده شود سه گوسفند تا به نوزده .
چون بيست شود چهار گوسفند تا به بيست و چهار . چون بيست و پنج شود يك شتر ماده كه در سال دوم درآمده باشد ، و او را بنت مخاض گويند در عرب ، تا به سى و پنج . چون به سى و شش رسد يك شتر ماده كه بسال سيوم درآمده باشد كه او را بنت لبون گويند تا بچهل و پنج . چون بچهل و شش برسد يك شتر ماده كه بسال چهارم درآمده باشد كه او را حقّه گويند تا به شصت . چون به شصت و يك رسد پس يك شتر ماده كه در سال پنجم درآمده باشد كه او را جذعه گويند تا بهفتاد و - پنج . چون بهفتاد و شش برسد دو بنت لبون دهد تا نود . چون نود و يك باشد دو حقّه دهد تا صد و بيست . بدين ترتيب كه مذكور شد در كتابهاى صدقات حضرت
هامش
( 1 ) سورهء التوبة : 103 .
( 2 ) م : اذا نما .