اتفاق افتاد ، فروع مستنبطه از كتب مذهبى به كتب مذهبى ديگر حوالت مىتوان كرد و اللّه اعلم .
فصل پنجم ، در بيان معروفات معروفه كه محتسب بايد كه بدان امر كند :
بدان ايّدك اللّه تعالى كه علما گفتهاند بايد كه محتسب را اهتمام به امر معروفات بيشتر از نهى منكرات باشد ، زيرا كه معروفات به مثابهء نور است و منكرات به مثابهء ظلمت است ، چون نور افروخته شد ظلمت فانى گشت . چنانچه حق تعالى مىفرمايد :
وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ
« 1 » و نيز در امر - معروفات حاجت به اثارهء قوّت غضبى كه موجب دخول حظوظ نفس مىگردد در عبادات ندارد . و بايد دانست كه معروفات بسيار است . فاما معروفات مشهوره كه اصول اعمال مسلمانان است چند نوع است :
نوع اول آنچه متعلق به حق اللّه است و آن دو قسم است :
اول آنچه تمامى مردمان بدان مأمورند همچو اقامت جمعه در جائى كه شروط آن موجود باشد . پس اگر ايشان عددى باشند كه مذهب ايشان آن باشد كه جمعه بدان عدد منعقد مىگردد و مذهب محتسب آن باشد كه منعقد نمىگردد ، ايشان را امر نكند به چيزى كه ايشان آنرا جايز نمىدانند ، و نهى نكند از چيزى كه ايشان آن را فرض مىدانند . و اما نماز عيد واجب است بر او كه امر كند مردمان را به حضور آن ، خواه كه اعتقاد ايشان و محتسب وجوب آن باشد يا بودن آن سنت . امام رافعى رحمه اللّه گفته كه امر به نماز عيد واجب است يا جايز ، در آن دو وجه است . و هيچيك از وجهين را تصحيح نكرده . و امام نووى رحمه اللّه در « روضه » گفته اصح وجوب امر است بدان ، و اگر چه گوئيم كه آن سنت است زيرا كه امر به معروف امر به طاعت است ، خصوصا آنچه شعار ظاهر باشد . و اسنوى صاحب « مهمات » بر امام نووى اعتراض كرده و گفته فتوى بر آن است كه امر بدان مستحب است . اين است مذهب شافعى رحمه اللّه . اما در مذهب حنفى امر
هامش
( 1 ) سورهء العنكبوت : آيهء 45 .