اما آداب قاضى به مذهب شافعى ؛ در « انوار شافعيه » گفته : مستحب است كه امام يا سلطان چون كسى را قاضى مىسازد ، كتاب عهدى از براى او بنويسد و ياد كند در او آن چيزى را كه محتاج اليه است ، و دو كس را گواه گيرد بدان كه او را قاضى ساخته و بر مضمون كتاب ، و گواهان با او بيرون روند ، و مردمان را خبر دهند . و اگر گواه گيرد و ننويسد كافى است . و اگر بنويسد و گواه نگيرد كافى نيست .
و مستحب است قاضى را كه تحقيق حال علماء آن بلده كه او را در آن قاضى ساختند بنمايد . و عدول آن شهر را تحقيق كند و اگر مشهور شود كه او را قاضى ساختهاند و گواه و كتاب نباشد كافى است . و مستحب است كه قاضى در آن شهرى كه او را قاضى ساختهاند روز دوشنبه يا پنجشنبه يا شنبه در رود و دستارى سياه در سر او باشد ، و ميان شهر فرو آيد و ديوان حكم را بستاند ، و آن چيزى است كه در دست قاضى است از محاضر و سجلّات و حجّتهاى ايتام و اوقاف ، و نظر كند اولا در امر محبوسان و سؤال كند از هر يك كه سبب حبس او چيست ؟ و اگر اعتراف بحقّ نمايد امضا كند حكم را . و اگر بگويد كه مرا به ظلم حبس كردهاند ، پس بر خصم او بيّنه است ، و بر او يمين . و اگر غائب باشد بنويسد تا حاضر شود . بعد از آن در اوصياى يتيمان نظر كند . و بعد از آن نظر كند در امينان قاضى كه منصوبند بر اطفال . بعد از آن نظر كند در اوقاف عامّه و متولّى آن ، و در لقطهها و چيزهائى كه گمشده باشد .
و قاضى از براى خود كاتبى و دو مترجم و دو مزكّى ترتيب كند . و شرط است كه كاتب ، عارف باشد بدانچه مىنويسد از سجلّات و محاضر . و شرط است كه مسلمان و عدل باشد ، و مستحب است كه فقيه و وافر العقل و عفيف از طمع و نيكوخط و ضابط حروف باشد . و شرط است در كسى كه ترجمان قاضى باشد - در زبانى كه قاضى نداند و او سخن خصوم را به قاضى رساند - كه عدل و آزاد و مكلّف باشد ، و بايد كه از دو كس كمتر نباشند ، و شرط نيست كه بصير باشد . و شرط است در كسى كه سخن به قاضى مىشنواند ، اگر قاضى را گوش سنگين باشد ،
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 144
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص١٤٤