كه بر آن زمينها كه آب در وقت زيادتى بر آن گذشته است زراعت ميكنند و احتياج به آب ندارند و مأمون خليفه در رود نيل مسجدى از سنك رخام ساخته و بر آنمسجد علامات وضع كرده بجهة كمى و زيادتى آب كه اگر از آن علامات چهارده گز آب بگيرد آنسال وسط الزراعه باشد و اگر زياده از چهارده گز بالا آيد اكثر الزراعه و اگر كمتر از چهارده گز بلند شود اقل الزراعه و قحط و چنين مقرر است كه تا هفده گز بلند شود خراج سلطانى بر او باشد و هر زمين كه بعد از هفده گز بسته شود آنزمين را خراج نباشد و آن را فيض ربانى گويند حاصلش نيشكر و غله و ميوه است و باقى بلاد مصر اينست دمياط نيف عريش و اين سه شهر وقف سادات علويه است و آب نيل كه مذكور گشت كه بهفت بخش مىشود سه بخش از آن بدمياط و نيف و عريش ميرود و بخش ديگر بالف يوم و وجه تسميهء آنشهر آنكه يوسف از نيل نهرى عظيم بهفتاد روز بريده آنشهر را عمارت كرده فرعون بر زبان راند كه هذا عمل الف يوم
قلزم
شهرى معظم است و باقليم سوم منسوبست و دار الملك بنو اغلب بوده و شهرهاى بسيار و قصبات و قراى بيشمار تابع قيروانست و از آن جمله اسامى بعضى اينست قالس كه شهرى بزرگست و در او جامههاى نيكو ميبافند و رديمه و رقاده و رقاصه
قيروان
شهرى وسط است از توابع مصر بر ساحل دريا و آندريا بآنشهر منسوبست
افريقيه
و آن چند ولايتست
مملكت مغرب
ملكى وسيع است و از اقليم سوم طرابلس و مهديه و قموسه و قوطاحيه از شهرهاى مشهور افريقيه است و دار الملك آنولايت قوطاحيه است باروى آن بلده را از سنگ مرمر پرداختهاند ، در ايام خلافت عثمان كه مسلمانان بدانجا لشكر كشيدند اهل شهر در حصار متحصن شده طبل مخالفت فروكوفتند و اهل اسلام بعد از محاصرهء بسيار آنشهر را گرفته حصارش را خراب كردند و اكنون دو برج از سنك مرمر هنوز باقيست و در اندرون شهر دو ستون در عمارتى از عمارات خراب شده باقى مانده است دورش پانزده گز و طولش چهل گز و امروز دار الملك آنولايت شهر افريقيه است
ولايت اندلس
اندلس دار الملك آنولايت است و وسيع و مشتمل بر چند شهر و توابع و قرى بيشمار دارد از اقليم سوم و برخى از چهارم در قديم - الايام دار الملك آنولايت شهر قرطبه بوده و در ديار مغرب شهرى از او بزرگتر و پرنفعتر و پرميوهتر نبوده است و باروى آن را از سنگ تراشيده باتمام رسانيدهاند مردم