انفاق و مواسات ميسّر نخواهد گشت .
7 - سيّد ضياء الدّين راوندى در « النّوادر » ، از امام موساى كاظم « ع » ، از پدران خويش ، از پيامبر اكرم « ص » نقل كرده است كه فرمود :
« ما قرب عبد من سلطان إلَّا تباعد من الله تعالى ؛ و لا كثر ماله إلَّا اشتدّ حسابه ؛ و لا كثر تبعته إلَّا كثر شياطينه « 1 »
- ( 1 ) هيچ بنده اى به سلطان نزديك نشد مگر اينكه از خداى متعال دور شد ؛ مالش افزايش نيافت مگر اينكه حسابش دشوارتر شد ؛ و پيروانش بيشتر نشدند مگر اينكه شياطين او بيشتر شدند » . و دشوار شدن حساب بر صاحب مال فراوان ، از تعهّد بزرگى حاصل مىشود كه با افزايش مال بر عهدهء او آمده است ، يعنى آنچه بايد بذل و انفاق كند ، و همچنين كسانى از شريكان و مدّعيان وى ، كه به مؤاخذه كردن از او خواهند پرداخت . و اينها تعاليم مهمّى است از اسلام ، كه تأثيرى بس قاطع دارد ، در ساختن فرد مسلمان ، و تشكيل جامعهء قرآنى ، و پيشرفت اهل قبله ، و عزّت و شوكت مسلمانان . و اين درست نيست كه همهء اين آيات و مفاهيم آنها از زمرهء احكام اخلاقى به شمار آوريم ، و آنها را از مجموعهء برنامه ريزيهاى قرآنى جدا كنيم .
پس بر فقهاى ما - أعزّهم الله تعالى - لازم است كه آنها - يا بيشتر آنها - را از ابواب فقه و استنباط قرار دهند - خواه به صورت تأكيدى يا تأسيسى - تا چنان شود كه در مجتمع انسانى و زندگى انسانى مسأله اى بدون پاسخ از ناحيهء فقه عزيز اسلامى باقى نماند ، و تا حقّ اين نعمت بزرگ الهى ، يعنى اين تعاليم ( آيات و احاديث ) ، چنان كه شايسته است گزارده شود .
8 - در سخن امام صادق « ع » ( حديث 14 ) آمده است :
« ما يكفيهم
- مقدارى كه نيازمندى فقيران را رفع كند » . اين سخن - علاوه بر آنچه پيش از اين در شمارهء 4 گذشت - نيازمند توضيحى بيشتر است ، زيرا كه فقر صور و اشكالى گوناگون دارد ، و « كفايت - بسندگى » ، بنا بر آنچه احاديث به ما مىآموزند ، مقدارى است كه براى همهء نيازهاى گوناگون معيشتى ، و آنچه آدمى براى انجام دادن تكاليف شرعى نيز به آن نياز
هامش
« 1 » « سفينة البحار » 2 / 327 .