معرفت و از معرفت به توحيد .
نه آن توحيد عام كه ميگوئيم به شواهد درست گردد ، و بناء اسلام و ايمان بر آنست بلكه آن توحيد كه از آب و خاك پاك است و از آدم و حوا صافست ، علايق از آن منقطع و اسباب از آن مضمحل و رسوم باطل و حدود متلاشى و اشارت متناهى و عبارت منقضى .
( از عده ج 1 ص 581 ) .
برخى از اضافات و تركيبات : ملك هجر ، تيغ هجران ، شب هجران ، آفتاب هجر ، آتش هجران ، زخم هجران ، منت هجران ، ايام هجران ، چاه هجران .
هَرْبِ طَبيعى
- ( اصطلاح فلسفى ) منظور قوت فرار از مركز غير طبيعى است كه گويند هارب شىء قاصد آن شىء نباشد .
و بالجمله ميل طبيعى هر موجودى او را به طرف مركز خود ميكشاند و از مركز غير طبيعى دور مىكند .
( از شفا ج 2 ص 605 ) .
هَجْو
- ( اصطلاح ادبى ) نقيض حمد و مدح است ، رجوع به هجاء شود .
هِدايَت
- ( اصطلاح كلامى و عرفانى ) هدايت بمعنى راهنمائى و ارائهء طريق خير و صواب است .
صدر الدين در مقام بيان معنى هدايت گويد : « فالحق هو اعطاء الكمال الاول و الهداية هى افادة كمال الثانى » كه ابتداء بندگان را آفريد و بعد آنها را به راه راست و طريق سعادت هدايت نمود كه فرمودند :
« رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى »
و بالجمله هدايت عبارت از سوق دادن اشياء است به طرف كمال دوم آنها و كمال دوم كمالى است كه موجودات در اصل وجود نيازى بدان ندارند و در بقاء هم احتياج بدان ندارند .
( از اسفار ج 3 ص 82 و رجوع به دستور ج 3 ص 474 شود ) .
در شرع ارائت طريق و افاضهء قوائى باشد كه شخص تواند بدان سبب مصالح خود را دريابد و يا نصب دلائل باشد كه بدان حق را از ناحق جدا كند و يا ارسال رسل و انزال كتب باشد
« وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا »
و يا كشف سرائر از دلها باشد كه مخصوص انبياء و اوليا است
« فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ
-
لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا »
( از كشاف ص 1540 ) .
و بالجمله نزد اهل سلوك هدايت يعنى راهنمائى و ارائهء طريق خبر و صوابست و آن افادهء كمال ثانى است كه ابتدا خداى بندگان را آفريد ، سپس آنها را به راه راست هدايت كرد كه فرمود
« رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى »
و بالجمله سوق دادن اشياء است به طرف كمال دوم آنها و كمال دوم ، كمالى است كه موجودات در اصل وجود نيازى بدان ندارند و در بقاء هم احتياج بدان ندارند و آنها در درجهء كمال هدايتاند و از نور چراغ هدايت مستضىءاند و هدايت بر هدايت آنها افزوده شود .
آن راهى را كه پيامبران و اولياء إله پيمودند كه اولئك الذين هدى الله فبهديهم اقتده .
و فرمود
« اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ
.
« رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى
كه هدايت تكوينى است .