حروف » الفاظ مركبه اصناف معانى كليه معانى كلى مفرده « اصناف معانى كليهء مركبه » قسمت و تركيب « انحاء تعليم » آنچه طالب منطق بايد بداند « صناعات منطقى را مطرح كرده است » .
اهميت فارابى در شروحى است كه بر ارسطو نوشته است و بدين جهت او را معلم ثانى گفتهاند .
وى تقريبا تمام كتب منطقى ارسطو را شرح كرده است باضافه منطق فو - فوريوس صورى وى ردى بر رازى نوشته است و او را از عقايد فلسفى بدور دانسته است .
2 - ابو زكريا يحيى بن عدى المنطقى :
از مسيحيان يعقوبى است از شاگردان - فارابى است ( متوفى 364 ) وى كتاب و رسائلى در فلسفه و منطق نوشت .
3 - ابو سليمان منطقى : محمد بن طاهر بن بهرام منطقى سجستانى ( متوفى 391 ) .
فيلسوف و منطقى بزرگ است .
4 - ابو حيان توحيدى : على بن محمد العباس ( متوفى 400 ) است بسال 312 متولد شد پدرش از مردم نيشابور است .
وى در علوم عصر خود تبحر كامل داشت منطق و نحو را بهم آميخت اقوال مختلف نحويان و منطقيان و ادبا را در آثار خود گرد آورد .
5 - ابو الفرج عبد الله بن الطبيب الجائلين ( متوفى 435 ) .
وى در همهء علوم كمال داشت و مقولات ارسطو را تفسير كرد و كتابهاى ديگر نوشته است كه در دست نيست .
6 - ابن هندو ابو الفرج على بن الحسين رسالهء در مدخل بر فلسفه نوشته است و رسائلى چند در علم نفس و جز آن .
2 - شيخ الرئيس ابن سينا : حسين ابن عبد الله ( متولد 370 ) فيلسوف و طبيب مشهور ايران و اسلام است .
وى علاوه بر طب بطور قطع در علوم فلسفى يكى از نوابع بشريت است .
در علوم عقلى پيرو مشّاء است مع ذلك ذوق عرفانى خاصى دارد كه در كتاب اشارات و بعضى ديگر از رسائل ديگرش نمودار است . در فلسفه و نطق كتابها و رسائل متعددى نوشته است . از جمله كتب منطق وى :
1 - منطق اشارات و تنبيهات 2 - منطق التعليقات يا ابحاث 3 - الحكمة المشرقيه كه منطق آن در دست است 4 - منطقيات كتاب شفا كه بزرگترين كتب منطقى است .
5 - منطق عيون الحكمة 6 - المباحثات كه برخى از مسائل منطقى را هم دارد .
7 - منطق كتاب النجاه .
در باب منطق مانند مباحث فلسفه شيخ طورى نموده است كه خود مستقل برأى است و مباحث را بطور مستوفى از تمام جهات مورد بحث و شرح قرار ميدهد .
وى در منطقيات ابتدا علوم را طبقه بندى مىكند و مقالت اول از كتاب را در اين خصوص قرار داده است .
وى ابتدا منطق را در نه فن تقسيم بندى كرده است و بر حسب حصر عقلى علوم را طبقه بندى نموده است و بدين
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1936
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٩٣٦