حيره است . ( 149 - 344 ) وى در جوانى در مجلس درس ابن ماسويه در جندى - شاپور حاضر ميشد و شاگردى وى را نمود و بعدها دستيار وى شد او از جمله كسانى است كه زبان يونانى را به خوبى ميدانست و كتاب قاطيقورياس ارسطو را شرح كرد .
از جمله كسانى كه بنقل علوم منطق و ترويج علم كلام همت گماشتند خاندان نوبختاند كه خود خلفا و سلفا مردمى دانشمند و اهل فضل بودند چنان كه در قرن چهارم يكى از همان دودمان بنام شيخ ابو اسحاق ابراهيم نوبختى در علم كلام كتابى نوشت بنام كتاب « ياقوت » كه ابن ابى الحديد و علامه حلى آن را شرح كردهاند . شرح علامه بنام انوار الملكوت موسوم شده است .
خلاصه كلام بعد از بناى بغداد و انتقال مركز خلافت به بنى عباس عدهاى از ايرانيان دانشمند به سمت وزارت برگزيده شدند و بيت الحكمة را تأسيس كردند و از اطراف و اكناف جهان دانشمندان را گرد آوردند و علاوه بر بيت الحكمة در شهرهاى نزديك بدار - الخلافت حوزهها و مراكز علمى ديگر بوجود آمد و براى اثبات مسائل دينى بازار منطق جدل و مناظره رونق يافت و مذاهب كلامى خاص بوجود آمد .
و بايد دانست كه فن منطق در دوران تفكر اسلامى آن بنامهاى مختلف خوانده شده است از جمله متكلمان كتاب النظر « علم النظر » كتاب الجدل « كتاب المدارك » كتاب مدارك العقول ، ناميدهاند و منطقيان آن را رئيس العلوم « آلة العلوم » « ميزان العلوم » علم ميزان ، ناميدهاند .
و كتابهايى كه بعدا در اين فن تأليف شده است به عناوينى از قبيل معيار العلم و « قسطاس المستقيم » منطق المشرقيين و جز آن خواندهاند .
عدهء از دانشمندان بيت الحكمة اين عصر :
حنين بن اسحاق 805 - 873 م ابو يحيى مروزى 804 - 910 ابن مقفع 750 - 815 م الكندى 709 - 877 م ابراهيم مروزى 850 - 920 م ابن خيلان 860 - 920 م ابو بشر متى 870 - 830 م يحيى بن بطريق 770 - 830 م ثابت بن قره 834 - 910 سرخسى 884 - 899 اسحاق بن حنين 845 - 910 عيسى بن يحيى 850 - 910 در عصر دوم و مدارس بغداد از 900 تا 1000 م ابو عبد الله خوارزمى 930 - 990 م ابن نديم 936 - 995 م ابن عباد 936 - 995 م ابن خمار 943 - 995 م الفارابى 873 - 950 م ابن خمار يا ابن سوار 943 - 1030 اخوان الصفا 970 - 1030 ابن بدر 960 - 1020 محمد بن موسى 815 - 873 اخوان الصفا ميدانيم كه مردم ايران با وجود تغيير
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1932
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٩٣٢