پناهنده شدند و علوم يونانى را در اين سرزمين نشر دادهاند بايد مدرسه النصيبين دانست . اين مدرسه در سال 298 نصيب روميان شد و مركز آن يكى از شهرهاى سرحدى و شاهراه ميان بين النهرين بالا و دمشق بوده و ساليان دراز مركز علم و دانش محسوب ميشد .
پس از آن مدرسه انطاكيه است كه رونق علمى داشت و دانشمندان بزرگى از آن فارغ التحصيل شدند و بعدها خواهيم ديد كه منشأ تحول عميقى در جهان علم گرديدند البته اين دو مدرسه بر اساس تعليمات مذهبى قرار داشت و احيانا جنبههاى سياهى هم به خود ميگرفت .
اداره مدرسه النصيبين در سال 362 م بدست ايرانيان افتاد و مدتها مركز آموزش علوم مذهبى و پزشكى و فلسفى بود .
سرانجام اين مدرسه تعطيل شد و مدرسه ادسا جانشين آن گرديد كه پس از مدتى به صورت دار العلم رسمى در آمد .
اواخر قرن چهارم در مدرسه ادسا آثار مهمى از يونانى به سريانى نقل شد و بعدها در اين مدرسه بسيارى از مسيحيان ايران زمين به تحصيل علم اشتغال يافتند و عدهء زيادى از آنان بمقام اسقفى رسيدند .
و بدين طريق بسيارى از آراء و افكار فلسفى و منطقى يونان به زبانهاى پارسى قديم و سريانى نقل شد .
در سال 489 با اشاره كورش اسقف ادسا ، زنون امپراطور روم مدرسه را تعطيل كرد و در اين هنگام كه مدرسان نسطورى آن مدرسه بايران مهاجرت كردند بجز عده كمى كه به نصيبين رفتند و آن مركز را مجددا رونق دادند ، پادشاه ايران در اين فواصل عبارت بودند از يزدگرد 457 م 438 بلاش 488 - 484 ، قباد 486 - 531 كه توجهى بعلوم و فنون فلسفى و منطقى كردند ، چنان كه در اثر ترويج و تشويق همين شاهان علوم از مدرسه ادسا بمدرسه النصيبين ايرانى انتقال يافت .
( در موقعى كه مدرسه النصيبين كاملا ايرانى و تحت تسلط آنها قرار گرفت ) .
و اين علوم در درجه اول شامل تأليفات منطقى ارسطو و ايساغوجى ، فرفوريوس صورى بود كه به زبان سريانى نقل يافت .
مضافا بر آن عده از شاهان ايران نيز بجلب و جذب دانشمندان از اطراف و نواحى بلاد همت گماشتند چنان كه گفتهاند خسرو ( 531 - 578 ) بر آن شد كه علوم يونانى را بكشور خود ايران نقل دهد و در اين راه قدمهاى مؤثر و مفيدى برداشت و دانشمندان بزرگ سرزمين يونان را كه از مظالم حكومت رم بستوه آمده بودند پناه داد و بر آن شد كه دار العلم بزرگى همطراز اسكندريه در ايران داير كند .
مدرسهء جندى شاپور
و سرانجام مدرسهء جندى شاپور بروش مدرسه اسكندريه تأسيس شد و افكار و آراء منطقى ارسطو را جزء برنامه اين مدرسه قرار دادند .
( عدهاى گويند كه آشنائى ايرانيان با زبان يونانى از دوره هخامنشى و خلاصه در عهد تسلط يونانيان شروع شده است . ) ابن نديم گويد : اردشير بابك از خاندان ساسانيان مردمى را به هند و چين و روم گسيل داد تا از كتب علمى آن بلاد