را به مسلمين بياموخت مقارن همان زمان دانشمندان ديگر ايران نيز به كار نقل و ترجمه كتب منطقى ارسطو پرداختند .
گويند ابن مقفع ابتدا كتاب ايساغوجى فرفوريوس را در زمان خليفه عباسى منصور به عربى برگردانيد و سپس كتاب قاطيقورياس و بارى ارمينياس و آنالوطيقا را ترجمه كرد .
بغداد و جندى شاپور در سال 146 شهر بغداد با اشارت امراء و بزرگان ايران بنا شد و متدرجا مركز معارف و علوم روز گرديد و در اثر نزديكى آن با مدرسه جندى شاپور و مواجبهاى گزافى كه از طرف مركز خلافت و با صوابديد وزراى ايرانى جهت ترويج و علوم و تشويق علماء معين شد بسيارى از مدرسان مدرسه جندى شاپور كه اغلب مسيحى نسطورى بودند در بغداد گرد آمدند و در اين راه جعفر برمكى وزير دانشمند ايرانى جهد وافر مبذول داشت و بدين طريق علوم يونانى از راه جندى شاپور و ادسا و نصيبين به بغداد و حوزههاى علمى آن راه يافت .
شهر بغداد با اشارت خالد بن برمك بنا شد .
برمكيان خود مردمى دانشمند و اهل علم بودند زيرا همانطور كه اشارت رفت در آن زمان و مدتها قبل علوم و فنون يونانى در شهر مرو رواج داشت و برمكيان كه خود از اهل آن سامان بودند بدين فنون آشنائى كامل داشتند .
عصر هارون : بزرگترين عصر اسلام در نقل علوم يونانى عصر هارون و مأمون است در سال 170 هارون الرشيد بخلافت بغداد رسيد و مسألهء نقل و ترجمه علوم يونانى جنبه جدىترى به خود گرفت و با شدت زيادترى دنبال شد و دانشمندان از دو نقطه ايران يعنى مرو و جندى شاپور بدانجا روى آوردند و بيت الحكمة معروف زير نظر دانشمندان ايرانى تأسيس گرديد بيت الحكمة : از اين تاريخ ببعد بيت الحكمة مركز تجمع علما و دانشمندان گرديد و تنها مرجع نقل و ترجمه علوم طبى و رياضى و نجومى و فلسفى و منطق شد .
بواسطه راه يافتن منطق و علوم فلسفى در ميان مسلمين ناچار جدالهاى منطقى در علوم اسلامى از تفسير و فقه و ساير فنون مذهبى ديگر راه يافت و بدين جهت مسلمين احساس كردند كه براى رد شبهات و ايراداتى كه بواسطه جدال و برهانهاى منطقى در دين راه يافته بايد چارهاى انديشيد ابتداء خود به دنبال اين علوم يعنى منطق و رياضيات و ساير شعب رفتند و جهت حل مشكلات و ايرادات بدان علوم آشنائى حاصل كردند و شايد اين خود يكى از دلائل قوى باشد كه مسلمين را وادار به نقل و ترجمه علوم و فنون رياضى و منطقى كرد و اين كار بعد از فوت هارون الرشيد همچنان دنبال شد و از ثمرات اين جدالها پديد آمدن علمى ديگر است به نام « علم كلام كه بعدا از آن بحث خواهد شد .
يكى از مترجمين منطق در اين عصر « حنين بن اسحاق » مسيحى معروف و اهل
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1931
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٩٣١