ه متولد شد .
ديگر فضل بن سهل ، سهل بن هارون ، موسى بن سيار ، بديع الزمان همدانى ، فخر رازى مىباشند كه هر يك بنوبهء خود بادب و علوم بلاغى خدمت كردند .
بسيارى از اصطلاحات ايرانى وارد در ادب عربى شد و روح شاعرانهء كه در اعراب پيدا شد نتيجهء روح ادبى فارسيانست .
در زمان رشيد توجهى زيادتر بادب و علوم بلاغى شد و خود براى شعراى بليغ و گويندگان فصيح جايزه معين مىكرد و بدانها صله مىداد و بدين طريق مسائل بلاغى در ادب عرب عنوان شد و كتبى در اين مورد نوشته شد . و مىدانيم كه در عصر خلافت اموى بازار خطابه رايج بود و در اين قسمت پيشرفتهائى شده بود و لكن در عصر عباسى پيشرفتهاى زيادترى حاصل شد و به قصص ، وعظ ، تذكر ، اهميت مىدادند .
فن خطابه در جهان اسلام ابتدا بوسيلهء وعاظ و مبلغين دين از مساجد شروع مىشود و عدهء بسيارى بعنوان خطيب در عصر عباسى پديد مىآيند از جمله داود بن على ، سليمان بن داود ، ابو يحيى بن نباته الحذاقى ، خطيب سيف الدوله بحلب ( متوفى 374 ) و خطيب بغدادى ( متوفى 564 ) و ابراهيم بن منصور . معروف به عراقى ( متوفى 612 ) خطيب رى ، سهل بن هارون خازن بيت الحكمة را بايد نام برد .
نه تنها معاشرت و مخالطت ملت فارس در خطابت اثر داشت بلكه در نويسندگى و منشأت عرب هم تأثير بسيار داشت . تعدد القاب ، استعمال مجاز و اطناب در سخن و پيدا شدن منشور و تنوع در رسائل و غيره از آثار ادب فارسى است و اين خود پايهء علوم بلاغى است .
از ابتداء تسلط بويهيان بر بغداد نضج نامهنگارى و نوشتهها شروع شد و پس از مدتى كه از همان عصر خارج نيست بكمال خود رسيد و سجع و قافيه و حسن تخلص و مطلع ، القاب ، مجازات و استعارات رايج گرديد و بسيارى از نويسندگان ايران به سجعپردازى و استعمال كنايات و استعارات مليح پرداختند . از جمله :
ابن عميد كاتب ( متوفى 360 ه ) وزير ركن الدوله حسن بن بويه .
ابو بكر خوارزمى ( متوفى 383 ه ) .
بديع الزمان همدانى ( متوفى 389 ه ) .
ابو اسحاق صابى ( متوفى 384 ه ) .
صاحب بن عباد ( متوفى 385 ه ) .
ابو الفتح بستى ( متوفى 400 ه ) .
الحصرمى صاحب زهر الاداب ( متوفى 413 ) .
العتبى ( متوفى 427 ه ) .
ابو منصور ثعالبى ( متوفى 429 ه ) .
ابو الفضل الميكالى ( متوفى 426 ه ) .
و بعد از انقراض بويهيان و تسلط سلاجقه نيز عدهء نويسنده زبردست پيدا شدند از جمله قاضى عماد الدين اصفهانى ( متوفى 597 ) صاحب كتاب الفتح القسى فى الفتح القدسى مىباشد .
در تكوين علوم بلاغى بطور قطع كليه گويندگان و نويسندگان مانند ابى نواس ، مسلم ، ابن معتز خليفهء عباسى ( 292 ه ) .
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1828
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٨٢٨