و در صورتى كه سبب متحد باشد و حكم مختلف اختلاف است .
در قوانين است كه فرق بين مطلق و عام آنست كه مطلق عبارت از ماهيت لا به شرط شىء است و عام ماهيت به شرط كثرة مستغرقه مثلا
« أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ »
و « خلق الله الماء ظهورا لا ينجسه شىء » مطلق است و بطور كلى الفاظ مطلق عبارتند از :
1 - اسم جنس مانند انسان ، رجل ، فرس و حيوان .
2 - علم جنس مانند اسامه . . .
3 - مفرد معرف بالف و لام استغراق باشد يا عهد 4 - نكره ( از قوانين ص 321 - كفايه ج 1 ص 376 - كشاف ص 921 - قواعد ص 161 ، 113 - معالم ص 149 ) .
و بالجمله :
مطلق عبارت از لفظى است كه دلالت كند بر شايع در جنس خود يعنى بر حصهء كه محتمل الصدق بر حصص بسيار باشد كه مندرج تحت جنس آن حصهاند و آن مفهوم ، كلى خواهد بود كه صادق بر اين حصص و حصصى ديگر است و بنا بر اين مطلق شامل معهود ذهنى هم مىشود و عام و جزئى را شامل نمىشود و شايد اگر اين تعريف را باطلاقه قبول نمائيم شامل نكره هم بشود ، برخى گويند ميان مطلق و عام فرق است و مطلق ماهيت لا به شرط شىء است و عام ماهيت به شرط شىء است يعنى به شرط كثرة مستغرقه و بين مطلق و نكره هم عدهء فرق گذاردهاند .
جمله
« أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ »
مطلق است و « بيع غررى » مقيد است و همين طور كلمهء « الماء » در « خلق الله الماء طهورا لا ينجسه شىء » مطلق است و در مقابل مطلق مقيد است كه دال بر شايع در جنس خود نمىباشد كه شامل عمومات شود مانند « رقبة مؤمنة » و بالجمله مطلق و مقيد بازگشت به عموم و خصوص كند .
المطلق على ما عرفه اكثر الاصوليون هو ما دل على شايع فى جنسه اى على جملة محتملة الصدق على حصص كثيرة مندرجة تحت جنس واحد الحصة و هو - المفهوم الكلى الذى يصدق على هذه - الحصة و على غيرها من الحصص فيه - المعهود الذهنى و يخرج منه العام و الجزئى الحقيقى و المعهود الخارجى و هذا التعريف يصدق على النكرة . مانند
« أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ »
و « خلق الله الماء طهورا لا ينجسه شىء » و عرفوا المقيد بما دل لا على شايع فى جنسه فيدخل فيه المعارف و العمومات و لهم تعريف آخر و هو ما اخرج من شياع مثل رقبة مؤمنة ( از قوانين ج 1 ص 322 ) .
در اصول ارشاد آمده است :
هرگاه لفظ بر معناى لا به شرطى كه محتمل الصدق بر افراد كثيرهء يك مفهوم كلى است دلالت كند آن را لفظ مطلق گويند و هرگاه بر معناى مقيدى كه محتمل الصدق بر افراد قليلهء يك مفهوم كلى است دلالت نمايد آن را لفظ مقيد گويند .