تغلبيه است كه باز مشمول همان مدينههاى - برشمرده شده مىشود .
بسيارى از مردم ، همهء اين مدينهها را تغلبيه مىنامند و البته شايستهتر به اين نام مدينهايست كه مردم آن همهء اين امور را بخواهند از راه قهر و غلبه به دست آورند ، خلاصه اينكه مدينههاى تغلبيه ازين نظر سه گونهاند .
يكى آنكه يك فرد آن طالب قهر و غلبت باشد و همهء مردم براى آن يك تن كار كنند . دوم مدينهاى كه نيم مردمش خواستار قهر و غلبه باشند . سوم مدينهاى كه همهء مردمش طالب قهر و غلبهاند .
و به هر حال مردم اين گونه مدينهها قهر و غلبت را به عنوان اينكه مطلوب ذاتى باشد طالب نمىباشند و بلكه هدف و خواست آنان از قهر و غلبت امرى ديگر است ، و مدينههاى ديگر نيز وجود دارد كه هدف آنان علاوه بر رسيدن به اين امور خود قهر و غلبه هم هست .
اما در باب نوع اول از اين گونه مدينهها كه قصد مردم آن صرفا غلبه است به هر نحو كه پيش آيد و در هر چه باشد گاه اتفاق مىافتد كه افراد آن ، بدون اينكه سودى عايد آنان شود ، به افراد زيان مىرسانند ، مثل اينكه افرادى را به قهر و غلبه به قتل مىرسانند ، بدون اينكه سودى به آنها برسد ، صرفا براى لذتى كه ازين كار مىبرند . و چه بسا براى خاطر چيزهاى بىارزش اقدام به جنگ و قتل و قهر و غلبه مىنمايند . درين مورد حكايات و داستانهائى از اقوام تازى وجود دارد . اما در باب نوع دوم از اين گونه مدينهها بايد گفت چون قهر و غلبه را براى خاطر رسيدن به امور مادى دوست دارند و براى رسيدن به امورى كه مطلوب آنان است اقدام به آن مىنمايند يعنى امورى كه به نزد آنان خوب و عالى شناخته شده است ، بنا بر اين هرگاه بدون اعمال زور و قهر بتوانند به مطلوب خود برسند ديگر اعمال زور نمىكنند .
و اما در باب نوع سوم از مدينههاى تغلبيه بايد گفت كه نه به كسى زيان مىرسانند و نه اقدام به قتل مىكنند مگر در آن گاه كه بدانند رسيدن به يكى از امورى كه به نزد آنان شريف محسوب مىشود ازين راه به دست مىآيد ، و بنا بر اين هرگاه بدون توسل به زور و قهر و غلبه مقصود آنان برآورده شود مانند اينكه گنجى بيابند يا اينكه از ناحيهء غير آنچه را مىخواهند به آنان بخشش شود و يا به نحوى ديگر از ناحيهء اشخاص بتوانند بدون قهر و غلبه به خواست خود برسند نمىپذيرند و تصرف در آن نمىكنند .
اين گونه افراد را ارباب همت و غرور مىنامند .
مردم نوع اول از اين گونه مدينهها از اموال مغلوبين خود تنها به رفع حوائج ضرورى خود اكتفا مىنمايند ، و گاه باشد كه مبارزه و كوششهاى عظيمى در راه به دست آوردن نفعى و يا مالى كه از آن محروماند مبذول مىدارند و درين باب اصرار مىورزند ، و هنگامى كه بدانها دست يافتند و در حيطهء قدرت آنان در آمد به نحوى كه كاملا در تحت نفوذ و حكم
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1742
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٧٤٢