هدف و خواست خود بدون اعمال زور و قهر و غلبت نائل شود توجهى به آن نخواهد كرد و حتى از امر مورد خواست هم صرف نظر مىكند . پارهاى از آنان دوست دارند كه از راه خدعه و نيرنگ و غافلگيرانه ، بر مردم قاهريت و غلبه يابند ، و پارهاى ديگر دوست دارند آشكارا اعمال زور و قاهريت كنند و پارهاى ديگر به هر دو راه ، و ازين جهت است كه بسيارى از كسانى كه خواستار تسلط بر خون مردمند و خواستار خونريزى هرگاه بر انسانى كه خواب باشد دست يابند نه اقدام به قتل آن مىكنند و نه اموال او را تصرف مىكنند تا آن گاه كه او را بيدار كنند ، و دوست دارند كه از راه اعمال زور اموال او را تصرف كنند و دوست دارند كه با طرف مقاومت و ستيز كنند تا او را از پاى درآورند و درست آنچه را كه طرف نمىخواهد دربارهء او انجام مىدهند .
و به هر حال هر يك از اين گونه افراد دوستدار غلبه است ، و بنا بر اين هر يك هم دوست دارند كه بر ساير آحاد مردم مدينهء خود چيره شوند و هم بر مردم ديگر ، نهايت چون مردم داخلى مدينه در بقاء خود و در زنده ماندن خود نيازمند به يكديگرند و مىخواهند به يكديگر در غلبهء بر مردم بيگانه كمك نمايند و از غلبهء ديگران بر آنها ممانعت نمايند ناچارند كه از چيرگى بر يكديگر - خوددارى كنند .
رئيس اين گونه مدينهها قهرا آن چنان كسى بايد باشد كه در به كار گرفتن آنان در جهت چيرهشدن بر ملتها نيرومندتر و مدبرتر بود ، و در چارهانديشى - نيرومندتر بود و رأى وى در جهت به كار بردن و انجام دادن كارهائى كه موجب چيرگى دائمى آنان شود كاملتر باشد ، و همين طور در جلوگيرى از غلبهء ديگران بر آنها و اين چنين كس رئيس و پادشاه آنان خواهد بود .
و بالاخره كسى كه اينان را طورى تربيت كند كه همواره دشمن ملتهاى ديگر باشند و سنت و رسوم آنها طورى ترتيب داده شود كه با مراجعه به آن سنتها احساس كنند كه در شأن اين ملت است كه بر ديگران غالب شوند و همه را در انقياد خود درآورند .
تفاخر و حماسههاى اينان يا در جهت عظمت آنها و يا در توصيف آلات و ابزار غلبه و ساز و برگ آن ، و البته وسائل چيرگى يا ناشى از تفكر و انديشه است و يا مربوط به بدن و تنها است و يا آلات و ابزارى ديگر . آنچه مربوط به بدن و تنهاست از قبيل چابكى و زورمندى است ، و آنچه مربوط به خارج از تن - هاست مانند سلاحهاى جنگى است و آنچه مربوط به فكر و انديشه است به اين است كه در طرقى كه بهتر مىتوان بر طرف چيره شد خوب انديش بود و بهترين طريق را برگزيند .
بر اين گونه افراد حالاتى عارض مىشود مانند سنگدلى ، ستمگرى ، خشمناكى و آزمندى در جهت خوردنيها و پوشيدنيها و زيادهروى در زناشوئى و زواج و بالاخره چيره شدن بر همه خيرات
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1740
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٧٤٠