( از ابدع ص 270 - 271 ) مثال عربى
و فى النفس حاجات و فيك فطانة * سكوتى سؤالي عندها و جواب
شاها ادبى كن فلك بدخو را * كاسيب رسانيده رخ نيكو را
گر گوى خطا كرد بچوگانش زن * ور اسب غلط كرد به من بخش او را
فروغى گويد :
حسن طلب خواهش كردن چيزى است از كسى بطورى كه آزرده خاطر نگردد و حاجت او را بميل آورد .
هنر مگوى و فصاحت مگوى و شعر مگوى * نه من غريبم و شاه جهان غريبنواز
حُسن و قُبح
- ( اصطلاح كلامى ) متكلمان گويند اشياء را حسن و قبح ذاتى است و بعضى امور مانند معاونت و كمك به همنوع ذاتا حسن دارند و بعضى مانند دروغ گفتن و ظلم كردن به غير قبيح است و بعضى ديگر اشياء را داراى حسن و قبح ذاتى نمىدانند و گويند حسن و قبح از امور اعتبارى ميباشند و امرى ممكن است نسبت بشخصى قبيح و به شخصى ديگر نيكو باشد و بر اين فرض مسألهء عدالت و ظلم نسبى خواهد بود . در هر حال قول محقق اين است كه بعضى از امور ذاتا قبيح و بعضى ديگر ذاتا خوبند .
( اسفار ج 3 ص 117 - دستور ج 2 ص 34 )
حُسنِ قَضا
- اين اصطلاح اخلاقى است و آن بود كه حقوق ديگران كه بروجه مجازات ميگذارد از منت و ندامت خالى باشد .
( اخلاق ناصرى ص 80 )
حُسنِ مَطلَب
- ( اصطلاح اهل بيان ) و آن باشد كه سخنور پس از ذكر مقدمات و فراهم كردن وسائل ايراد غرض و مقصود كند مانند
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
كه مقدمه است براى
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
( از كشاف ج 1 ص 436 )
حُسنِ مَطلَع
- ( اصطلاح ادبى ) آن بود كه در آغاز اشعار و قصائد و جملهء منشآت الفاظ فصيح و جزيل به كار رود و معانى بديع و مناسب حال و مطلع هر شعرى لايق مقصود آورد و ابتداء بكلمات مستكره نكند الا كه مرثيه يا هجو باشد .
( از كشاف ج 1 ص 426 - المعجم ص 300 ) رجوع به حسن ابتداء شود .
فروغى گويد :
حسن مطلع آنست كه الفاظ بيت مأنوس و نزديك بذهن باشد و به گوش خوش آيد و مخصوصا در قصائدى كه داراى مدح است دلالت بر سعادت و پايندگى و خوشى نمايد و مضمون بديع آن موجب انبساط گردد :
آن زلف مشكبار بر آن روى چون بهار * گر كوته است كوتهى از وى عجب مدار
شب در بهار روى نمايد بكوتهى * آن زلف چون شب آمد و آن روى چون بهار
بنازد جان اسكندر بسلطان جهان سنجر * سگ سلطان جهان سنجر شرف دارد بر اسكندر
( از بديع فروغى ص 106 - 108 )
حسن مقطع
- ( اصطلاح ادبى ) و آن