روز
- ( اصطلاح عرفانى ) تتابع انوار را گويند .
( كشاف ص 1557 ) و روز ميثاق ، روز عهد و پيمان است ، كه روز الست است كه فرمودند
« أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى »
كه روز ازل هم گويند .
در روز الست بلى گفتى * امروز به بستر لا خفتى
و عبارت از پرتو وجود است .
انصارى گويد : روز پنج روز است ، يكى روز مفقود ، ديگر روز مشهود ، سيم روز مورود ، چهارم روز موعود ، پنجم روز ممدود .
اما روز مفقود روز دنيا است كه بر تو گذشت و فايت شد و با تو جز حسرت و تلهف در فوات آن نماند .
اما روز مشهود اين روز است كه تو در آنى ، اگر خود را دريابى و عمل كنى ، وقت آن يافتهاى ، به غنيمتدار .
و روز مورود ، روز فرداست ، نگر تا انديشهء آن نبرى و دل در آن نبندى ، و وقت خود باميد فردا . ضايع نكنى ، كه فردا ناآمده است و در دست تو نيست .
و روز موعود روز مرگ است ، آخر روزگار و هنگامى كه عمر به آخر رسيده و جان به چنبر گردن مانده و در غرقاب حيرت افتاده و آب حسرت در ديده در آمده و آن روى ارغوانى ، زعفرانى گشته .
سر زلف عروسان را چو برگ نسترن يا بى * رخ گلبرگ شاهان را چو شاخ زعفران يا بى
و روز ممدود ، روز رستاخيز است كه خلق اولين و آخرين حشر كنند و ايشان را دو گروه گردانند ، گروهى نيك بختان و گروهى بدبختان
« فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ »
.
( از عده ج 2 ص 485 ) روز حسرت ، روز اول است در عهد ازل كه حكم كردند و قضا زدند و هر كس را آنچه سزاى وى بود دادند ، راندهء بىجرم و جريمت ، نواختهء بىوسيلت طاعت ، يكى را خلعت رفعت دوختند و ميل نه ، يكى را به آتش قطيعت سوختند و جور نه ، آن يكى را بر بساط لطف پر از ناز ، اين يكى را در وعدهء خذلان به نعت حرمان ، آرى سابقهء رانده ، چنان كه خود دانسته ، عاقبتى نهاد ، چنان كه خود خواسته . از بشريت تيرى ضعيف تركيب در وجود آورده و آن تير ، در كمان علم ازل نهاده و در هدف حكم انداخته ، اگر راست رود ، ثناء و احسنت اندازنده را ، اگر كژ رود ، طعن و لعن تير را ، حيرت اندر حيرت است ، و تشنگى در تشنگى گه گمان گردد يقين گه يقين گردد گمان .
( از عده ج 6 ص 60 )
روزِ اسفَند ارمَذ
- ( اصطلاح گاهشمارى ) روز پنجم اسفند ، اسفندارمذ بود كه نام آن با نام ماه يكى افتاده است و اسفندارمذ ملك موكل زمين بود و در اين روز رسوم خاصى بوده است در بلاد ايران زمين .
( از آثار ص 229 )
رُوزگارِ عَجوز
- ( اصطلاح گاهشمارى ) رجوع به ايام العجوز شود
رُوزِ مِهر
- ( گاهشمارى ) شب شانزدهم ديماه بود و يكى از اعياد فارسيان است و در اين روز وقايع مهمى بوده است .