د
دائِرَه
- ( اصطلاح هيئت و رياضيات ) خطى كه محيط به سطح مستدير بوده و ممكن باشد در داخل آن نقطهء فرض كرد كه فاصلهء تمام خطوط مستقيمه خارج آن نسبت بدان مساوى باشد و گاه دائره اطلاق بر سطح مستدير شود كه محاط بدان خط باشد و آن خط محيط و نقطه مركز آن باشد و خط مستقيمى كه از مركز آن عبور كند و بمحيط آن وصل شود قطر آنست .
( دستور ج 2 ص 96 - تفسير ص 210 )
دائِرَةُ الارتِفاع
- ( اصطلاح هيوى ) دائرة الارتفاع عبارت از دائره بزرگى است كه عالم را به دو نيم كرده و دائره افق را بر زواياى قوائم قطع كند و بمركز شمس مرور كند و يا از دو قطب افق عبور كند .
( دستور ج 2 ص 96 )
دائِرهء اوّل السَّماوات
- ( اصطلاح هيوى ) عبارت از دائرهء بزرگى است كه ميان شمال و جنوب را جدا كرده و از دو قطب افق و دو قطب دائره نصف النهار عبور كند و دو قطب آن دو نقطهء شمال و جنوب است و حد فاصل ميان آن و افق عبارت از خط مشرق و مغرب است و آن خطى است كه دو قطب دائرهء نصف النهار را بهم ميپيوندد .
( از دستور ج 2 ص 96 ) و به عبارت ديگر . . .
عبارت از دايرهء بزرگى است كه به دو سمت رأس و قدم عبور كند و نيز به دو نقطهء مشرق و مغرب و از اين جهت دايره مشرق و مغرب هم نامند و دو قطب آن قطب جنوب و شمال بود و دايرهء نصف النهار را در دو نقطهء سمت رأس و قدم قطع كند و بر خلاف دايره ارتفاع كه متغير است اين دايره ثابت است . . .
دائِرةُ الافُق
- ( اصطلاح هيوى ) دائرهء افق دائرهء عظيمى است كه ميان آنچه از فلك ديده مىشود يعنى نيمه مرئى و نيمه نامرئى آن را جدا مىكند و دو قطب آن سمت رأس و سمت پا است و دوائر موازى فوق را ارتفاع و دوائر زير را مقنطرات گويند .
( از دستور ج 2 ص 96 )
دائِرةُ البُروج
- ( اصطلاح هيوى ) منطقهايست در فلك ثامن كه منطقة البروج هم گويند .
( ار كشاف ص 471 )
دائِرهء صَغيره
- ( اصطلاح هيوى ) يا