را حاصل است ، پس چنان كه مؤمن با اين شرائط مخاطبست كافر نيز هم مخاطب باشد .
و آنكه عبادت كافر از وى صحيح نباشد با كفر ، لازم نيايد كه مخاطب نباشد بعبادات شرع . و وجود كفر مر كافر را ، چون وجود حدث است مر محدث را ، كه با وجود حدث نماز صحيح نيست . پس چنان كه بر محدث واجب است كه طهارة كند تا نماز از وى صحيح باشد ، بر كافر نيز واجب است كه ايمان آرد تا عبادات از وى صحيح باشد .
و چون خداى تعالى ميفرمايد : كه
يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ
و كافر در اين خطاب داخل است ، پس عبادت برو واجب باشد .
اگر گويند : كه اگر بر كافر عبادت واجب بودى ، قضاى نماز و عبادات ديگر چون اسلام آرد بر وى واجب بودى ، و چنين نيست .
جواب گويند : كه وجوب قضا تابع وجوب ادا ، نيست بلكه آن بدليلى ديگر معلوم باشد ، كه قضا اگر تابع ادا بودى بايستى كه چون نماز جمعه فايت شود قضاى آن واجب باشد ، و بر زن حائض قضاى نماز ايام حيض واجب باشد ، و نيست . پس معلوم شد كه وجوب قضا تابع وجوب ادا نيست .
و اعتقاد كرده كه خداى تعالى تعالى تكليف ما لا يطاق نكند ، زيرا كه تكليف كردن كسى را به چيزى كه وى نتواند و بر آن قادر نباشد قبيح باشد ، و خداى تعالى قبيح نكند .
چنان كه عاجزى بر جاى بمانده را تكليف دويدن كردن ، و نابينا را تكليف نوشتن كردن ، و اين در وسع و قدرت ايشان نيست ، پس تكليف بدين قبيح بود .
( رجوع شود به معتقد الاماميه ، 37 - 39 )
تكميل
- ( اصطلاح بديعى ) و آنست كه متكلم پس از اداى مقصود چنان داند كه آنچه گفته است كلام را بكمال نرسانده پس براى مزيد بيان معنى ديگرى بياورد .
معزى گويد :
فكند رمح تو در ساعتى از آن مردم * ربود تيغ تو در لحظهء از آن لشكر
هزار جوشن و تن در ميانهء جوشن * هزار مغفر و سر در ميانهء مغفر
شده است باغ پر از رشتههاى در خوشاب * شده است راغ پر از تودههاى عنبر ناب
( از ابدع ص 181 - 182 ) .
تَكْوين
- ( اصطلاح فلسفى ) تكوين عبارت از ايجاد شىء مسبوق بماده و مدت است مانند مواليد و مركبات از عناصر و نزد متكلمان اخراج معدوم است از عدم بوجود و تكون انقلاب و تغيير شىء است از آنچه بالقوة است بسوى فعليت « التكون هو من معدوم لا من موجود » .
( از تهافت التهافت ص 106 و رجوع شود به ص 102 و 172 - تفسير ص 838 و 1463 كشاف ص 1276 - اسفار ج 3 ص 97 و ج 2 ص 172 ) .
تَكْوينِ حَيوانات
- ( اصطلاح فلسفى ) اخوان الصفا در باب تكوين نباتات و حيوانات بحث جالبى دارند نخست بحث در تكوين نباتات كرده و آن را مقدم بر تكوين حيوانات ميدانند و گويند از لحاظ خلقت نبات بر حيوان مقدم بوده