را در آن شركت بود ، و وى را براى قالب نيز بهشتى است و دوزخى و سعادتى و شقاوتى و مانعيم و لذات دلرا كه بيواسطهء قالب باشد نام بهشت روحانى ميكنيم و رنج و الم و شقاوت وى را كه بىقالب بود آتش روحانى مىگوئيم .
از درون دل روزنى است بعالم ملكوت كه از آن روزن اين معانى آشكار شود . . . ( كيمياى سعادت ص 79 ) .
بَهْشَمِيَّه
- ( از اصطلاحات كلامى است ) فرقه از فرق معتزلى است . پيرو ابو هاشم عبد السلام بن جبائى .
( از مختصر الفرق ص 121 )
بَهْمَنْچَه
- ( از اصطلاحات گاهشناسى است ) و آن بهمن روز است از بهمن ماه .
و بدين روز بهمن سپيد ، بشير خالص پاك خورند . و گويند كه حفظ فزايد مردم را و فرامشتى ببرد . و اما بخراسان مهمانى كنند بر ديگى كه اندرو از هر دانهء خوردنى كنند و گوشت هر حيوانى و مرغى كه حلالاند و آنچ اندر آن وقت بدان بقعت يافته شود از تره و نبات .
( رجوع شود به التفهيم ص 256 )
بيابان غَفْلَت
- ( اصطلاح عرفانى ) وادى غفلت . مرتبت غفلت و خذلان .
بَيْتُ الْحَرام
- ( اصطلاح عرفانى ) كنايت از قلب انسان كامل است كه حرام است بر سواى محبوب ، كه هر كه صاحب دلى چنين باشد ، هم طلب و طالب است و هم مطلوب ( اصطلاحات شاه نعمت اللّه ص 8 ) . نشست عاشق اندر بتكده واجب كند زيرا كه آه عاشقان از بتكده بيت الحرم سازد
بَيان
- ( اصطلاح عرفانى ) مأخوذ از قرآن مجيد است كه فرمودند :
الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ
.
اهل ذوق گويند منظور گويا شدن به كلمهء توحيد است .
- در نزد ادباء بيان بمعنى فصاحت است يقال « فلان ذو بيان » و عبارت از منطق فصيح است و كشف و توضيح باشد و اثبات بدليل باشد و در اصول به معناى كشف و توضيح باشد و اثبات بدليل باشد بطور مطلق و به معناى كشف و توضيح از حكم مجمل باشد و آن بر پنج قسم است . بيان تقرير ، بيان تفسير ، بيان تغيير ، بيان تبديل ، بيان ضرورت ، شرط و صفت » . اصوليان گويند تأخير تبديل نسخ است و تغيير « استثناء و بيان از وقت حاجت قبيح است به اين معنى كه شارع و يا حاكم ديگرى اگر كلامى گفت كه داراى معنائى مبهم بود يا مجمل بود و موقع عمل به آن رسيد اگر توضيحى يا تبديل و تفسير و تغييرى لازم باشد يا رفع ابهامى را ايجاب كند بايد قبل از وقت عمل انجام شود و الا بعد از آنكه عامل بدان عمل كرد مأخوذ نخواهد بود زيرا تكليف محال محال است پس لازم است هر مجملى قبل از وقت عمل بيان شود ( از تلويح ص 455 - كشاف ج 1 ص 169 - 170 ) .
بَيانِيَّه
- ( از اصطلاحات كلامى است ) فرقهء بود از فرق اسلامى . اين فرقه