بمعنى فى مانند « فلا تتركننى بالوعيد كاننى الى الناس مطلى به القار اجرت » اى فى الناس 7 - ابتدا 8 - مرادف عند مانند « ام لا سبيل الى الشباب » 9 - توكيد كه الى زائده باشد و معانى ديگر رجوع شود به ( مغنى اللبيب ص 39 ) .
امْ
- ( اصطلاح ادبى ) كلمهء ام در عربى بر چند معنى آمده است 1 - ام متصله و آن بر دو نوع است يا بر او همزهء تسويه مقدم شود مانند
سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ
و
سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا
يا همزه غير تسويه مانند « ا زيد فى الدار ام عمرو » در هر دو صورت « ام » را متصله و معادله گويند 2 - ام منقطعه كه سه نوعست يكى مسبوق به خبر است مانند
تَنْزِيلُ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ ، أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ
و دوم مسبوق باشد به همزه غير استفهام مانند
أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِها أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِها
كه همزه انكارى است و بمنزلهء نفى است و سوم مسبوق باستفهام غير همزه باشد مانند
هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُماتُ وَ النُّورُ
3 - ام زائده مانند
« أَ فَلا تُبْصِرُونَ أَمْ أَنَا خَيْرٌ »
كه ام زائد است 4 - ام تعريف بنا بر قولى در لغت بنى طى ( از مغنى ص 20 - كشاف ج 1 ص 100 - سيوطى ص 172 )
امّا
- ( اصطلاح ادبى ) اما بكسر همزه و تشديد ميم در زبان عرب داراى چند معنى است 1 - شك و ترديد مانند « جاءني امّا زيد و امّا عمرو » كه ترديد دارد ، زيد آمده است يا عمرو 2 - ابهام مانند
« وَ - آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ »
كه معلوم نيست كه خداى آنها را كه اميدوار به رحمت اويند و گناه كنند عذاب كند يا رحمت 3 - تخيير مانند
« إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَ إِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْناً »
يعنى در عذاب و عفو هر دو مخيرى و
« إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَ إِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقى »
كه حضرت موسى گويد يا تو اول ابزار و وسائل كارت را رها كن يا من عصايم را رها ميكنم . 4 - اباحه مانند « تعلم امّا فقها و اما نحوا » 5 - تفصيل مانند
« إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً »
( از مغنى ص 31 ) و اماى دوم حتما عاطفه است .
امّا
- ( اصطلاح ادبى ) اما بفتح همزه و تشديد ميم بر چند وجه است : 1 - حرف شرط است مانند
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا - فَيَقُولُونَ
2 - تفصيل حال مانند
أَمَّا السَّفِينَةُ فَكانَتْ لِمَساكِينَ
«
وَ أَمَّا الْغُلامُ
-
وَ أَمَّا الْجِدارُ
» 3 - توكيد مانند « اما زيد فذاهب » رجوع شود به ( مغنى ص 28 - 30 )
اما
- ( اصطلاح ادبى ) اما بفتح همزه و تخفيف ميم بر دو وجه است 1 - حرف استفتاح بمنزله « الا » كه اكثر قبل از قسم واقع مىشود مانند « اما و الذى ابكى و اضحك و الذى امات و احيى و الذى امره الامر » 2 - بمعنى حقا ( رجوع شود به مغنى ص 28 )
اماء
- ( اصطلاح فقهى ) بكسر همز جمع امه است يعنى كنيزان رجوع به عتق شود و رجوع به شرح لمعه ( ج 2 ص 85