اعياد
- از اصطلاحات هيوى و گاهشناسى - است اخوان الصفا گويند در سالى چهار عيد بود البته در هنگام برشمردن اين چهار عيد سه عيد را نام بردهاند و شايد هم در استنساخها از قلم افتاده باشد لكن در رساله نهم همه چهار عيد را برشمردهاند .
بهر حال نخستين عيد را هنگام نزول آفتاب ببرج حمل ميدانند كه همان عيد معروف پارسيان است در اين عيد شبانهروز برابر شود و زمان معتدل شود و هوا خوش شود و نسيمهاى روحافزا بوزد ، برفها آب شود ، واديها جريان يابد چشمهها بجوشد رطوبات بسوى درختان صعود كند ، گياهان برويد و مزروعات رشد كند شكوفهها درخشندگى گيرد ، حيوانات بزايند و نعمتها فراوان شود .
عيد دوم هنگامى است كه آفتاب به اول سرطان رسد كه البته تابستان بود و درازى روز به نهايت رسد و بهار سپرى شود و حكيمان در اين روز گرداگرد هياكل آيند همان هياكلى كه ويژهء هر عيدى بساختهاند و در فصل خود به داخل آن هيكل شوند و البته موافق با طبع آن برج بپوشند و طعام و شراب موافق با طبع آن بنوشند و بخورند و از ميوههاى آن فصل بخورند و شاديها كنند و مراسمى بجاى آرند .
عيد سوم اول نزول آفتاب بود ببرج ميزان كه شبانهروز دوباره برابر شود و فصل پائيز شروع شود و هوا خوش شود .
عيد چهارم آن گاه بود كه طول شب به نهايت رسد و شروع به نقصان كند و فصل زمستان شروع شود و هوا سرد شود بطورى كه ملاحظه مىشود در ابتداى شروع هر يك از فصول چهارگانه عيدى بوده است .
( رجوع شود به رسالهء هشتم از ناموسيات ص 304 و رسالهء نهم از ناموسيات ص 306 ) ابو ريحان بيرونى در باب اعياد ملتها شرحى داده و گويد :
عيد تعميد ، سيم روز است از كانون آخر . و بدين روز يحيى بن زكريا مر عيسى بن مريم را بجوى اردن تعميد كرد اى بشست .
و يحيى مردمان را تعميد همىكردى از بهر گناهان . و او را ازين جهت يوحنا معمدان گفتندى . و آب معمودى آنست كه ترسايان مر فرزندان خويش را بدان بشويند ، و يا كسى بروم از مسلمانى مرتد خواهد شدن يا از ديگر ملتى ، بدان آب بشويندش با شرطهاء كه با آن است ، پس ترسا شود و چون عيسى از آب اردن بيرون آمد روح القدس به دو پيوست بر كردار كبوتر .
روزه يا عيد نينوى - نينوى نام شهركى است بشام . و اين شهر يونس پيغامبر عليه السلام است . و نام يونس يونان است . و نزديك ترسا آن چنانست كه او به شكم ماهى سه شبانهروز بوده است . و آن علامتى بود ببودن عيسى زير زمين سه شبانروز . وين صوم نينوى نيز سه روز باشد پيش از روزهء بزرگ ترسايان بسه هفته . و اول او روز دوشنبه و فطرش روز پنجشنبه .
روزه و عيد بزرگ ترسايان - ايشان هفت هفته روزه دارند ، و آغاز روزه از دوشنبه كنند هميشه و آخرش روز شنبه .
وز ميان آن روزها ، شنبه و يكشنبه برداشته