مىشود و درباره فرمان پادشاه ايران ، سؤالاتى بنمايند و در صورتى كه واقعاً اين مسائل بميان آيد ، به سفير شما در دربار ايران تعليمات داده شود ، كه وزراى پادشاه ايران را ملاقات كرده و از طرف دولت ملكه انگليس درباب اين مطالب از آنها توضيح بخواهد . اثر معنوى چنين اقدامات زياد خواهد بود ، ولى پادشاه معتقد است كه شما در كارهاى ايشان دخالتى نمىنمائيد و بهرقسمى كه ميل ايشان باشد رفتار خواهيد كرد ! . البته اگر شما بما ايرانيها كمك ننمائيد ، يا جرئت اين كار را نداشته باشيد ، دولت روس آماده اين كار هست زيرا كه دولت روس اگر بخواهد كه مستقيماً به هندوستان برود ، مجبور است كه از سواحل درياى ايران بگذرد و براى انجام خيال خود ، البته تأملى نخواهد كرد كه ولو بخاطر منافع خود ، بملت ايران كمك نموده و آن را تقويت بنمايد ولى شما ايستادهايد و تماشا مىكنيد و همينقدر بواسطه سهام دخانيات و بانك ، براى خود فايده تصور مىنمائيد ، شما نه دوست آشكار و نه دشمن آشكار هستيد ؟ ! . البته ملت ايران كه نمىتواند شما را دشمن خود بداند بلكه دوست خود مىپندارد ، همينقدر منتظر است كه اعتراضى از طرف شما ابراز شود و اين اعتراض براى شما ضرر مادى ندارد و درحقيقت اسباب خطر براى بانك و تجارت شما نخواهد بود ! . ملت ايران كه دچار صدمات بوده و در قيد اسيرى گرفتار است و مردمان آن شريف و چالاك و قابل هستند ، فقط منتظرند كه اعتراضى از طرف يك ملت آزاد و مقتدرى ابراز شود . آنچه را كه ما اكنون مىخواهيم همين است ، ولى اين اعتراض كه از طرف ملت انگليس بايد ابراز شود ؛ بايد هرچه زودتر به عمل آيد تا افراد بسيار ديگرى در زندانها از بين نروند و قلوب ديگرى شكسته نشود و هزاران افراد بىگناه ديگر تبعيد نگردند ، پس اين اعتراض بايد قبل از آنكه اين حوادث بيشتر از اين بظهور برسد ، ابراز گردد . تغييرات در وضع ايران لازم است و هرگونه تغييرى كه به عمل آيد ، بهتر از وضع كنونى خواهد بود .
نامه ها و اسناد سياسى ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص١٢٥