انجام آرزوهاى خود دانسته و از اين بابت اظهار خوشوقتى مىنمودند ، و پادشاه هم از روى لطف مرا پذيرفتند ، و افكار و مطالب مرا تحسين نمودند ، از قرار اين وضع چنين استنباط مىشد كه به زودى دولت ايران زنده خواهد شد ، و براى آن قانونى وضع شده و جان و مال مردم در امنيت قرار گرفته و زنها و دختران ما از بىناموسى كه نسبت به آنها مىشود ، آسوده خواهند بود و توده مردم از تعديات ظالمانه آسايش پيدا كرده و همه كارها از روى قاعده و قانون انجام خواهد گرفت . ولى در اين بين ناگهان مرا دستگير و تبعيد نمودند ، دوستان مرا زندانى كردند و بدون استنطاق ، آنها را صدمات زدند ؛ پس از اين مطلب ، چشمهاى مردم بازشده و بر آنها روشن گرديد كه ديگر نبايد بوعدههاى پادشاه اعتمادى بنمايند ؛ ( ولى ) چشمهاى آنها به طرف دول ، خصوصاً به طرف انگليس متوجه گرديده است . آيا سفير دولت انگليس در طهران يك كلمه اظهار خواهد كرد كه توضيح بخواهد چرا فرمان مزبور زيرپا گذاشته شده است ؟ يقين است كه هيچ مطلبى در اين مورد اظهار نخواهد كرد ! مملكت ايران در اينموقع اغتشاش هنوز منتظر پيغامى است ، ولى شماها از منافع جيب خودتان مىترسيد ! اگر بين وزراى پادشاه و سفراى شما ، نفاق و اختلافى بروز كند ممكن است كه اسباب وهن منافع بانك شود ، بنابراين سفراى شما همگى در طهران سكوت محض اختيار نمودهاند و پارلمان شما هم به هيچوجه اعتنائى به اين چيزها ندارد . با اين حال مردم ايران معتقدند كه دولت انگليس قصدش اين نيست كه اقدامى نكند ، علت آن مىدانند كه دولت انگليس در كمكنمودن به « كارى با ارى » آنقدر حاضر و مستعد بود و قدرت گزاف صرف مىنمايد كه تجارت غلام و كنيز را در آفريقا موقوف بدارد ، با اينكه ايرانيها اين اعتقاد را دارند ، معهذا دولت انگليس - با اينكه پاره فرمان مزبور دربرابر چشم آن دولت اتفاق افتاده است و در قرار آن فرمان خود فىنفسه شركت داشته است - مضايقه مىنمايد كه در اين باب به دولت ايران يك كلمه تهديد يا نصيحتى ابراز نمايد . من به اينجا آمدهام و از ملت شما خواهش مىنمايم كه در اينموقع كه اغتشاش براى دولت ايران پيش آمده است ، اقدام كنيد تا در جلسهء پارلمان درباب تعدياتى كه
نامه ها و اسناد سياسى ( فارسى ) — صفحة 124
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص١٢٤