مطلب ديگرى كه مىتوانم بگويم تا اسباب تعجب هزاران مرد و زن انگليسى گردد كه از پادشاه با فريادهاى شادى استقبال نمودند ، اينست كه شاه پس از مراجعت بكشور بر ظلم و تعديات نسبت به رعاياى خود افزوده است . افزايش ظلم و ستم براى آنست كه او خود را مغرور به قدرت شخصى مىبيند و چون ملاحظه كرده كه در اروپا آنقدر با تجليل از او پذيرائى شده است و پذيرائىهاى تملقآميز نسبت به او به عمل آمده است ، از اين جهت خود را شخصيتى مهم و پرقدرت دانسته و به غرور خود افزوده است . نتيجه اين موضوع آنست ، كه مردم ايران چون ملاحظه كردهاند كه هروقت پادشاه از سفر فرنگستان ! برگشته بر قدرت و تجملات خود افزوده است ، لهذا چنين استنباط نمودهاند كه اين قدرت و تجملات بواسطه اثرى است كه از پذيرائيهاى اروپائيان بهايشان رسيده است . به اين واسطه مردم ايران نسبت به مردم اروپا بدبين گرديده و بواسطه شدت نفرت از آنها دورى مىكنند ، و اين دورى در وقتى است كه ممكن است بين طرفين قرب و اتحادى بهميان آيد يا آنكه قوه نفوذ و عقل وزراى با بصيرت انگليس ، براى ايران كمال لزوم را داشته باشد . دولت انگليس نمىداند كه در مشرق چه وهنى به حيثيت و اعتبار آن حاصل شده است و تاكنون كار مثبتى نكرده است كه خاطر ايرانىها را از بعضى استنباطهائى كه بميان آمده است ، بيرون بياورد . چون روزنامههاى انگليسى از وضع و احوال حقيقى ايران اطلاع صحيحى ندارند ؛ روى اين اصل كسانى را كه طالب ترقى و آسايش ايران هستند به اشتباه مىاندازد . به بعضى تلگرامهائى كه از طرف طهران مىرسد شما اعتماد مىنمائيد ، ولى اكنون اين تلگرامها اسباب اشتباه شده است ؛ اين تلگرامها از طرف بانك شاهنشاهى مىرسد و مقصود بانك فقط سود شركاء و صاحبان سهام است . سفارت انگليس و بانك شاهى همان منظورات وزرائى را تبليغ مىنمايند كه در اطراف پادشاه هستند . البته بهاعتقاد وزراى مزبور و براى سود شخصى آنها ، اين وضع كه در حكومت است شايسته و مناسب است و مىگويند وضع خوب است و
نامه ها و اسناد سياسى ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص١٢١