تفاوت دارد - يك تومان ايران تخميناً هفت شلينگ پول انگليس است - پس از آن ، حاكم ! بايد ضامن به جهت تنخواه بدهد كه مقابل است با واردات ساليانه آن ولايت و از واردات سال قبل بايد بيشتر باشد ، ( البته حاكم سابق آن ولايت هم مسئول واردات سال قبل بود ) همين كه پيشكشى پادشاه تقديم شد ، اگر پادشاه چيزى بيشتر نخواهد ، شخص حاكم ، رضايت پادشاه را با كلمه ( بلى صحيح است ) ! تحصيل مىنمايد . همين كه حاكم اين كلمه را از لبهاى ظلاللَّه ! مىشنود ، تكليفش اين است كه وزراء را راضى كند و تحسين و رضايت وزراء فقط منوط به اين است كه قدرى بيشتر به آنها تنخواه نقدينه برسم پيشكشى بدهد ، و همين كه در منصب خود به مقصود نايل مىگردد ، بطور ناگهانى حالت او به حالت يكنفر ظالم و تعدىكنندهء غيرمسئول ، مبدل مىگردد . و اكنون نوبت اوست تا از مردمانى كه در پرتو او طالب مشاغل و حكومت هستند ، پيشكشى دريافت كند ؛ حاكم يك ولايت عموماً سيصدنفر اعضاء لازم دارد ، از قبيل منشى و پيشخدمت و قهوهچى و فراش و ساير خدمه و ميرآخور و جلودار و مهتر و آشپز و چماقدار و قاپوچى و غيره كه همه همراه او هستند . تمام اين اشخاص بايد بحكمران جديد باج بدهند تا شغلى در حكومت براى خود تحصيل كنند ، و حكمران نيز بهركسى كه پول بيشتر بپردازد كار بهتر را مىدهد ! . پس از آنكه كارها با اين وضع ، بطوريكه مورد نظر آنهاست ، معين شد ، هريك از اشخاصى كه مأموريت مخصوصى دارند به محل مأموريت خود عازم مىشوند ، و ولايتى كه صاحب حكمران جديد مىشود ، بايد به همهگونه سرقتها و تعديات جديد تن بدهد . و همه اجزاى حكومت ، هميشه بفكر مداخل خود و نهب و غارت و دستاندازى به اموال و عيال و اولاد مردم هستند . آرى در جائى كه يكنفر وزير عاقل روى كار نباشد كه كارها را منظم كند و از شرفا و نجبا هم چيزى باقى نمانده باشد و كسى هم نباشد كه دفع طمع حكام را نموده يا مانع از طمع پادشاه بشود ، كارها غير از اين ، نخواهد بود و نتيجه همان چيزهائى است كه ذكر شد . هيچيك از حكام و هيچيك از گماشتگان حكومت ، دينارى برسم مواجب
نامه ها و اسناد سياسى ( فارسى ) — صفحة 117
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص١١٧