تجارت ظهور كرد ؟ و در زمان صدارت و اقتدار چندين ساله شماها كه اختيار كامل در كليه امور داشتيد ، هيچگونه آثار خير و علامت ترقى از شماها بروز نكرد ، سهلست اقلًا باحداثات جديد حاضر و تشثبات فوقالعاده مزبور نتوانستيد انتظامى داده و آنها را بدرجه مطلوبه برسانيد . ادارات دولتى همه حكم تعطيل شده پيدا كرده و نتيجهاى كه از وجود آنها منظور است ، براى دولت و ملت حاصل نمىشود . اگر بفرمائيد آن تشبثات و اقدامات فوقالعاده بوده كه بالاخره سبب قتل او گرديد ، در جواب مىگويم كه آن نيز نبود مگر از نتايج اعمال و اغراض شخصيه شماها كه دو روزى نتوانستيد ايران را بطوريكه مطلوب خيرخواهان وطن است ، ببينيد و هزار اسباب فراهم آورديد تا به مقصود خود رسيديد 21 وآنگهى يك روز زندگانى بشرف و غيرت براى مردمان با حميت بصدسال عمر توأم با ذلت و خوارى ترجيح دارد : ( يك مرده بنام به كه صد زنده به ننگ ) . * * * بالجمله يكى از اسباب ترقى ملل اروپا آزادى مطبوعات است كه بدان وسايط نشر محاسن و معايب مردم بلااستثنا مجاز است تا كسانى كه صاحب صفات حميده و خصايل جميله هستند ، بحسن اخلاق خود افزوده و آنهائيكه آلوده بغرض نفس و نفسانيت و افعال مذمومه مىباشند ، ترك آنها را نمايند و احدى قدرت تعرض به نويسنده يا مدير روزنامه ندارد ، مگر اينكه اسم كسى به بىاحترامى در آنجا برده شده يا عيبى بر او نسبت داده شود ، آنوقت شخص متهم حق محاكمه با مدير روزنامه را داشته و او را رسماً دعوت به محكمه مىنمايند ، هرگاه مدعى عليه خود را محكوم كرد ، بموجب قانون مجازاتى كه در آن باب معين است در حق مفترى از جانب حكومت به عمل مىآيد و گرنه بر راستگو هيچگونه مجازاتى از نظر قانون روا نيست . معنى روزنامه اين است كه حقيقت را بايد بنويسد و فصلهائى كه نافع به حال ملت است باز كند ؛ عيب را بگويد و علاج معايب را بنويسد نه آنكه روزنامه را پر از اغراقات و مملو از مبالغات كراهتانگيز كند . بهتر است كه اين جور روزنامه را هيچكس طبع و نشر نكند و خود را ذليل و رسواى خاص و عام نسازد . 22
نامه ها و اسناد سياسى ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص١٠١