« الحياة الدّنيا زندگى نخستين و نزديك ، يا پست و پايين » مىنامد - بر حسب انتخاب خود انسان و اختلاف روشى كه براى گذراندن اين دورهء كوتاه وجود دارد ، به اشكال گوناگون در مىآيد ؛ پس آدمى خود كسى است كه به زندگى خويش شكل مىدهد و آن را بنا بر روشى و برنامه اى كه از ميان روشها و برنامه هاى گوناگون برگزيده است بنا مىكند . و از گونه هاى عمدهء زندگى انسان در اين دنيا اين دو گونه است :
1 - زندگى هدفى ( كه به آن همچون هدف نظر مىشود ) .
2 - زندگى وسيله اى ( كه به آن همچون وسيله نظر مىشود ) .
زندگى نخستين : زندگيى است كه آدمى آن را همچون هدفى اصلى در نظر مىگيرد ، يعنى زندگيى كور و حيوانى و متمايل به لذّات و تكاثر مالى و مصرفگرايى و تجمّلپرستى . و زندگى متّصف به اين صفات ، بطبع در راهى متضاد با نظام حكيمانهء حاكم بر آفرينش و هستى پيش مىرود ، و از حق و عدالتى دورى مىگزيند كه در همهء ذات هستى بزرگ و گسترده جريان دارد .
دنيا - و همهء امكانات آن : مدّت عمر ، مواهب ، نيرو و فكر و افزارها و تعليمات و تجربه هايى كه در اختيار آدمى قرار گرفته است - كشتزارى است براى آخرت ، يعنى اين حيات فانىشوندهء دنيا مزرعه اى است براى يك زندگى اعلاى جاودانى ، و محلّ تجارتى است كه سود آن دست يافتن به نعيم آن جهان است ، چنان كه پيامبر اكرم « ص » در وصاياى خود به ابو ذر غفارى چنين فرموده است : « يا أبا ذرّ ! إنّك في ممرّ اللَّيل و النّهار ، في آجال منقوصة ، و أعمال محفوظة ؛ و الموت يأتي بغتة ؛ و من يزرع خيرا يوشك أن يحصد خيرا ، و من يزرع شرّا يوشك أن يحصد ندامة ؛ و لكلّ زارع ما زرع . . . « 1 » اى ابو ذر ! تو در گذرگاه شب و روز به سر مىبرى ، با عمرى رو به كاستى ، و كارهايى ثبت گشته ، و مرگى كه ناگهان فرا مىرسد . آن كس كه نيكى كشت كند ، اميد آن هست كه نيكى بدرود ، و آن كس كه بدى بكارد ، محصول آن پشيمانى خواهد
هامش
« 1 » « مكارم الاخلاق » / 541 .