نمىشود ، بلكه همهء هزينه ها و مصرفها را دربرمىگيرد ، همچون هزينهء درس خواندن ، يا به حرفه اى دسترس پيدا كردن ؛ نيز خرجهاى اكتشافات علمى و بهداشتى ، و هزينهء ازدواج و تهيهء مسكن و پرورش فرزندان ، و خرج سفر حج يا زيارت پيغمبر « ص » « 1 » ، كه همهء اينها به گردش مال در اجتماع به صورت قوامى اسلامى مىانجامد .
پس بنا بر اين مبناى تربيتى ، كسب مال براى تأمين زندگى ضرورت دارد ، و ليكن به اندازهء كفايت ، نه در حدّ زياده روى و فخر فروشى و ولخرجى . تفاصيل اين موضوع در فصلهاى اين دو باب از نظر خواننده خواهد گذشت . پس آنچه از حديث مذكور فهميده مىشود ، تصوير زنده و تپنده اى از حيات اجتماعى و اقتصادى مورد پسند اسلام و پسنديده در نزد پيامبر اكرم « ص » است . و براى آنكه دو صورت مالدارى شايسته و ناشايسته از نظر تعاليم شرعى تجسّم پيدا كند ، پيامبر اكرم « ص » ، پس از نشان دادن تصويرى سالم از اقتصاد و معيشت در جامعه اسلامى ، به نشان دادن صورتى از مالدارى و توانگرى كه متضاد با آن است مىپردازد :
( 4 ) - خودپسندى ، گردنكشى و نازيدن به مال : « . . . و جانب أهل الخيلاء و التّفاخر « 2 » و از معاشرت با مردم خودپسند و گردنكش و فخرفروش خوددارى كند » . اين بخش از حديث ، اين شكل از زندگى اقتصادى و معيشتى را مىنكوهد ، و دور بودن آن را از راه راست و روشن اسلامى نشان مىدهد . خود پسندان گردنكش دوستدار مال و نازندهء به آن ، از آموزشهاى دينى و سيرت اسلامى دورند ، چون مال در چنين زندگى و معيشت ، وسيله اى براى تأمين هزينه ها و نيازمنديهاى يك زندگى سالم نيست ، بلكه عاملى است كه ثروتمندان آن را براى فخر فروشى و خود بزرگنمايى و كامگيرى از دنيا و لذايذ آن مورد استفاده قرار مىدهند .
هامش
« 1 » فصلهاى « سطح زندگى براى توده ها » ، باب 12 ( جلد ششم ) .
« 2 » « تحف العقول » / 28 .