سبب قمر خلاف محسوس است ، زيراكه در نور قمر برودت است ، چنان كه در نشستن ماهتاب در فصل تابستان معلوم مىشود ، و علاوه بر آن مىگوئيم كه :
بالبديهه حرارت آفتاب زياده از آن است ، پس چرا در عين شدّت گرما مدّ نمىشود ، پس قول ثانى اقرب است ، اگر ثابت شود كه كرهء ماه از آب بزرگتر است ، و اصحاب رياضى را در آن خلاف است ، و العلم عند اللّه .
سبب شدّت مدّ در كلكتّه
و در كلكتّه در اوائل و اواسط و اواخر ماه مدّ به شدّت شود ، به حدّى كه شنيدهام كه اكثر جهازات را غلطانيده است ، و در فصل زمستان بالنسبه به ايّام باران و تابستان كمتر است ، و گويا علّت آن آن است كه چون دريا در سمت جنوب كلكتّه واقع شده است ، و در اين اوقات هواى جنوبى زياده از اوقات ديگر در آنجا به شدّت مىوزد ، پس مدّ را اعانت نمايد ، و لهذا آب به شدّت آيد ، و اللّه اعلم .
احوال مهدى على خان خراسانى حاكم غازى پور و اولاد او
و فرمانفرماى آن جزيره بود « گورنر دنكين بهادر » ، شنيدهام « 1 » كه نيكو اخلاق و حكيم مشرب است ، و اهالى آن جزيره از او نهايت رضامندى داشتند ، چون چند روز بود كه وارد شده بودم از آمدن من مطلع شد ، به واسطهء عالىجناب آقا سيد تقى سابق الذكر خواهش كرد كه تركهء مرحوم مهدى
هامش
( 1 ) شنيدم : « الف ، د » .