من جمع شوند هر آينه ترجيع مىكردم به نحوى كه حضرت ترجيع كرد « 1 » . وفيروز آبادى صاحب « قاموس اللغة » در رسالهاى كه در بيان اخبار موضوعه يعنى دروغ ومجعول نوشته ، به اين مضمون گفته : باب تحريم خواندن قرآن به غنا والحان ثابت نشده است چيزى در آن ، بلكه وارد شده است در حديث صحيح - يعنى در بخارى - خلاف آن ، و آن اين است كه پيغمبر داخل مكه شد روز فتح در حالى كه مىخواند سورهء فتح را به الحان و غنا ، وراوى گفت كه : ترجيع اين است « 2 » آاآ ، تمام شد كلام فيروزآبادى . و ممكن است حملش بر آنكه : مراد حضرت عليه السلام از ما بين قراءتين اين باشد كه به نوعى بخوان كه به سر حدّ غنا نرسد ، و از حدّ ساده خوانى بيرون رود ، يا آنكه قراءت كن ميان جهر واخفات ، كه نه بسيار آهسته باشد و نه بسيار بلند ، ومراد از ترجيع صدا به قرآن اين باشد كه بگردانى صداى خود را از روش مغنّيان ، يا آنكه مكرّر كن صدا را به خواندن قرآن ، يعنى بسيار بخوان ، زيرا كه حق تعالى دوست مىدارد صداى خوش را كه مكرّر شود به آن قراءت قرآن ، زيراكه حُسن صدا نزد خدا منوط ومربوط است به حُسن متعلّق آن . و به آنچه گفتيم معلوم شد جواب تحسين صوت به قرآن ، به علاوهء عدم دلالت حُسن صوت بر غنا وخوانندگى ، چنان كه بيان خواهيم كرد انشاءاللَّه با ضعف اسناد اكثر آنها . زيرا كه قوى ترين آنها بعد از وضع حديث معاويه از حيثيت سند
هامش
( 1 ) صحيح بخارى : 6 / 112
( 2 ) سفر السعاده : 152 ، صحيح بخارى : 6 / 112