اين است كه : اللَّه تعالى بنابر اينكه واحد واحدى الذات است ؛ قادر بر غير عقل اول نيست ، بلكه او را قادر بر عقل اول نيز ندانستهاند ؟ زيراكه قدرت به معنى تسلط بر فعل و ترك فعل است ، وايشان خدا را بر فعل عقل مضطر و موجب مىدانند ، وقادر بر تركش نمىدانند ، بلكه فاعل وخالق عقل اولش نيز نمىدانند ، زيراكه عقل اول را منفك از بارى ومسبوق به عدمش نمىدانند ، وبديهى است كه مفعول ومخلوق بايد كه مسبوق به عدم باشد ، پس بنابر اين جميع آيات ونصوص قرآنى را كه دلالت بر عموم قدرت و بر خلق و فعل دارند انكار كنند . و همچنين اعتقاد دارند كه صدور عقل اول از بارى تعالى معلّل به غرض نيست ، زيراكه لازم غير منفك از بارى نمىتواند بود ، كه معلّل به غرض باشد ، وگفتهاند كه : اگر فعل بارى معلّل به غرض باشد استكمال لازم مىآيد ، پس بنابر اعتقاد ايشان لازم آيد كه اللَّه تعالى مدبّر وحكيم نباشد ، و اين قول مخالف آيات محكمات قرآنى است ؟ و ديگر ؛ اعتقاد دارند كه بارى تعالى چون مجرد است عالم به جزئيات نيست . و ديگر ؛ اعتقاد دارند كه افلاك قابل خرق والتيام نيستند ، بنابر اين انكار معراج جسمانى كردهاند ، وانكار آياتى كردهاند كه دلالت صريح دارند بر انشقاق وانفطار فلك ، و منكر آيهء ( يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ ) « 1 » و امثال آن از آيات شدهاند . و ديگر ؛ اعتقاد دارند كه بنده فاعل موجب است ، و در فعل خير وشرّ
هامش
( 1 ) المعارج ( 70 ) : 8